مراتب احسان ، بـالاترينِ درجات ايـمان و بهترينِ عبادت ، ارزش گذارى گرديده است [١] و در فرهنگ اسلام ، كسانى شايسته نام بردارى به فضيلت ، مروّت و فتوّت هستند كه از اين خصلت ارجمند ، برخوردار باشند . [٢] كمالات انسانى ، از يك سو متّصل به ايثار است و از سوى ديگر ، منتهى به يقين ، و چنين است كه ميزان الحكمه (ميزان حكمت) به طور طبيعى با «ايثار» آغاز مى شود و با «يقين» ، پايان مى يابد. پيامبر اسلام و اهل بيت آن بزرگوار ـ كه كامل ترين انسان ها هستند ـ از بالاترين مراتب ايثار ، برخوردارند و در اين خصلت زيباى انسانى و اسلامى ، سرمشق ديگران اند . [٣] پيروان راستين آنان نيز از اين خصلت ، بهره وافرى داشتند . [٤] امام حسن عليه السلام ، در توصيف همنشينان پيامبر خدا مى فرمايد: يُوَقِّرونَ الكَبيرَ، ويَرحَمونَ الصَّغيرَ ، ويُؤثِرونَ ذَا الحاجَةِ . [٥] به بزرگ ترها احترام مى گذارند ، با كوچك ترها مهربان اند ، و نيازمند را بر خود ، ترجيح مى دهند .

انواع ايثار

پيش از اين توضيح داديم كه ايثار ، عبارت است از مقدّم داشتن ديگران بر خود در تأمين نيازها و خواست ها . بنا بر اين ، ايثار ، انواع فراوانى دارد و آنچه در اين جا به عنوان انواع ايثار ، ذكر مى كنيم ، شمارى از مصاديق اين عنوان است كه

[١] ر . ك : ص ١٠٦ (ارزش ايثار) .[٢] ر . ك : ح ٥ و ٩ و ١٢ .[٣] ر . ك : ص ١٥٩ (پيامبر خدا) و ص ١٦١ (اهل بيت) .[٤] ر . ك : ص ١٨٥ (انصار) ، ص ١٩٧ (ابوذر) و ص ١٩٩ (ياران امام حسين) .[٥] معانى الأخبار: ص ٨٣ ح ١ ، عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج ١ ص ٣١٨ ، المناقب ، كوفى: ج ١ ص ٢٥ ح ١ ، بحار الأنوار: ج ١٦ ص ١٥٢ ح ٤ ؛ كنز العمّال: ج ٧ ص ١٦٦ ح ١٨٥٣٥ .