رابطه سياسى را ايجاد مى‌كند كه بقاء ملّت را موجب مى‌گردد. «١» ٦- مذهب مشترك‌ نقش مذهب مشترك در تشكيل ملتها به وضوح آشكار است. مذهب مشترك، موجب وحدت شيوه زندگى در بسيارى از مسائل گرديده همان گونه كه موجب وحدت نگرش به دنيا و روابط اجتماعى مى‌گردد. مذاهب كاتوليك، پروتستان و ارتدوكس از مذاهب سه گانه مسيحيت در تشكيل ملتهاى كشورشان، نقش قابل ملاحظه‌اى داشته‌اند.
كشور پاكستان در سال ١٩٤٧ از هندوستان مستقل گرديد، در حالى كه عمده‌ترين انگيزه وحدت ملّى اين كشور، مذهب اسلام بود. در دنياى معاصر، گر چه كشورهاى غربى و سرمايه‌دارى از مذهب دورى گزيده‌اند اما مذهب عامل ارزشمندى در تحكيم وحدت ملّى، بويژه در برخى كشورهاى جهان سوم، مى‌باشد. جمهورى اسلامى ايران، الگوى كامل و تمام عيارى است كه مذهب در حيات ملتش، يك ركن اساسى محسوب مى‌شود.
٧- اراده عمومى‌ اراده عمومى، بيانگر تجمع انگيزه‌هاى روانى مردم يك سرزمين جهت تأسيس ملّت- كشور است. ژان ژاك روسو، مبتكر اصلى اراده عمومى، اعتقاد داشت كه ملّت بنابر يك اراده عمومى، جامعه سياسى را ايجاد كرده و تن به اطاعت از حكومت داده است. «٢» از اين رو، اراده عمومى را مى‌توان به عنوان عاملى از عوامل متشكله ملّت به شمار آورد. «٣» رابطه ملّت و دولت‌ مبانى علم سياست ١٣٤ ٣ - تابعيت و شهروندى از ديدگاه ناسيوناليسم و اسلام ص : ١٣٤