«انَّا هَدَيْناهُ السَّبيلَ امَّا شاكِراً وَ امَّا كَفُوراً» «١» ما راه را به او نشان داديم، خواه شاكر باشد يا كفران كند.
قرآن‌كريم در آيات متعددى به آزادى‌آدمى در اعمال و رفتار و مسئووليّت اشاره دارد.
«انَّ اللَّهَ لا يُغَّيِرُ ما بِقَوْمٍ حَتّى‌ يُغَيِّرُوا ما بِانْفُسِهِمْ» «٢» خداوند سرنوشت هيچ قوم و ملتى را تغيير نمى‌دهد مگر آن كه آنها خود را تغييردهند.
«لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَااكْتَسَبَتْ» «٣» انسان هركار (نيكى) انجام دهد، براى خود انجام داده و هر كار (بدى) كند، به زيان خود كرده است.
«فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَكْفُرْ» «٤» هر كس مى‌خواهد، ايمان بيآورد و هر كه خواهد، كافر گردد.
با وجود آزادى اراده و حاكميت انسان بر اعمال و سرنوشت خود، خداوند از او خواسته كه راه وحى و هدايت ويژه الهى را برگزيند و از خدا و رسول اطاعت كند.
«يا ايُّهَا الَّذينَ امَنُوا اسْتَجيبُوا لِلَّهِ وَ لِلَّرَسُولِ اذا دَعاكُم‌ لِما يُحْييكُمْ» «٥» اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، دعوت خدا و پيامبر را اجابت كنيد هنگامى كه شما را به سوى چيزى مى‌خوانند كه مايه حياتتان است.
«يا ايُّهَا الَّذينَ امَنُوا اطيعُوا اللَّهَ وَ اطيعُوا الَّرسُولَ و اوُلىِ الْامْرِ مِنْكُمْ» «٦» اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، از خدا، پيامبر و صاحبان امر اطاعت‌كنيد.
در نظام اسلامى دوران پيامبر صلى الله عليه و آله و امام عليه السلام، حاكميت مردم از طريق بيعت انجام مى‌شد. از آنجا كه رسول و امام، منصوب از جانب خداوند متعال هستند، مردم فقط در تحقق و عينيّت حاكميت الهى آنها نقش دارند. منشاء حاكميت رسول الله صلى الله عليه و آله و امامان معصوم عليه السلام خداست و اين امر با حكم و انشاء وجوبى به آنان تفويض شده است. مردم با