خلاصه‌ جهان اسلام در رويارويى با فرهنگ غرب بر خوردهاى متفاوتى داشته است، ولى بهترين بر خورد همان برخوردگزينشى است كه به معناى گرفتن جنبه‌هاى مثبت غرب وطرد بديهايش مى‌باشد.
آنچه در كشورهاى اسلامى مشاهده مى‌شود اين است كه هجوم فرهنگ غرب در دو قرن گذشته، نوعى خود باختگى را در اين كشورها به وجود آورده است. دولتهاى استعمارگر غربى به دنبال اين خود باختگى قصد داشتند، فرهنگ اسلام را نابود كنند كه اين توطئه باعث به وجود آمدن نهضتهاى بازگشت به خويشتن شد.
از مهمترين علل و عوامل تشكيل اين نهضتها مى‌توان از پويايى دين اسلام، عدم موفقيت نهادهاى غربى و در نتيجه ناسازگارى آنها با فرهنگ و آداب و رسوم شرق و ... نام برد و از خصوصيات مشترك آنها نيز شناخت رهبران اين نهضت از اسلام، آگاهى از فرهنگ غرب و آشنايى با خطرات غربزدگى بود كه تا حد زيادى موفق به جلوگيرى از هجوم همه جانبه فرهنگ غرب شدند.
نقطه اوج اين نهضتها، نهضت امام خمينى- ره- بود كه منجر به انقلاب اسلامى شد؛ بطور كلى و بحق مى توان گفت كه انقلاب اسلامى ايران تحقق همه آرمانها و اهدافى است كه رهبران گذشته نهضتهاى اسلامى آن را آرزو مى‌كردند. انقلاب اسلامى داراى دستاوردهاى زيادى است كه مهمترين آنها عبارتنداز:
رجعت دو باره به سوى اصول و اعتقادات مذهبى و اخلاقى، تجديد حيات اسلام، استقلال سياسى و انقلاب اسلامى براى ادامه حركت خود نياز به عواملى دارد تا به مراحل پيشرفت و ترقى برسد. براى رسيدن به اين مرحله را ههاى گوناگونى پيشنهاد شده است، ولى داشتن علم و آگاهى، وجدان كارى، انضباط اجتماعى، روحيه كار و ... از عوامل كلى هستند كه بدون آنها هيچ كشورى به سعادت نخواهد رسيد.
پرسش‌ ١- مراحل برخورد جهان اسلام با فرهنگ غرب را بر شمرده و توضيح دهيد چرا در اين برخوردها برخورد گزينشى را انتخاب كرده است؟
٢- نهضتهاى بازگشت به خويشتن در كشورهاى اسلامى با چه هدفى آغاز شد؟ علل و عوامل تشكيل اين نهضتها را نام ببر دانش اجتماعى(٢) ١٠٥ ب - برابرى و مساوات ص : ١٠٥ يد.
٣- پيشگامان وانديشمندان نهضتهاى بازگشت به خويشتن در جهان اسلام را نام ببريد.
٤- چرا از انقلاب اسلامى به عنوان تحقق همه آرمانها و اهداف رهبران گذشته نهضتها نام برده مى‌شود؟
٥- راههاى پيشرفت و ترقى يك كشور را نام ببريد و بنويسيد، چرا اين پيشرفت براى انقلاب اسلامى لازم است؟