طايفه هاى گوناگون و متخاصمى تشكيل شده بود. جنگ و خونريزى برجاى جاى آن سرزمين خشك، سايه افكنده بود. مدينه ده كوره اى بيش نبود؛ نه تنها ساختمانهاى استوار و رفيع و معمارى ظريف در آن وجود نداشت، بلكه خانه‌هاى سقف‌دار نيز در آن يافت نمى‌شد- بجز دو خانه كه به سقيفه، يعنى خانه سقف دار، معروف شده‌اند.- شهر پيغمبر (ص) از افراد با سواد و تحصيلكرده محروم بود تا آنجا كه پيامبر (ص) ناگزير شد يك فرد يهودى را به عنوان منشى خود، استخدام كند «١» با اين همه، اسلام از همان آغاز نهضتى را در مسير شهر نشينى و آباد ساختن زمين و تجمع مردم و تشكيل گروه اجتماعى و تأسيس نظامى صحيح و جديد بر مبناى عقيده توحيدى پديد آورده است. «٢» باظهور اسلام، عاطفه دينى عميقى بر مردم شبه جزيره عربستان حاكم گشت، گروهها و قبايل مختلف متحد و منسجم گشتند. علاوه بر اين، جوامع مختلف غير عرب نظير سومريها، يهوديها، ايرانيها و حتى بربرهاو يونانيها به آيين اسلام گرويدند و شكل تازه‌اى از گوناگون‌ترين عنصرها آميخته شد. بدين ترتيب، تمدّن جديدى درصحنه جهانى ظهور كرد كه قرآن كتاب اصلى آن محسوب مى شد. براى خواندن قرآن همه ناگزير بودند، زبان عربى را فراگيرند. در نتيجه اسلام آميزه‌اى از اقوام گو ناگون شد كه قرآن و زبان عربى پيوند دهنده ميان آنان بود. «٣» تمدّن اسلامى كه از همان آغاز تشكيل جامعه سياسى اسلام به وجود آمده بود، در طول صدها سال بر جهان حاكم بود؛ مدائن مركز تمدّن ايران، اسكندريه مركز تمدّن شرق و غرب و مدينه- مركز حكومت اسلامى- نيز به مجموعه اى از انديشه ها، كه فرهنگ شرق و غرب را در خود حلّ كرده بود، تبديل شد. «٤» «ويل دورانت» پس از بيان اين نكته كه اسلام طى پنج قرن از لحاظ نظم و بسط قلمرو و اخلاق نيك و تكامل سطح زندگانى و قوانين منصفانه انسانى و ادبيات و تحقيق علمى و