در اسلام، ضمن آنكه پيامبر اكرم (ص) به عنوان پرچمدار حريت و آزادى معرفى شده، «١» انسانها بطور فطرى آزاد بوده و از هرگونه ذلت و زبونى منع گشته‌اند. «٢» بدين سان، آزادى انسان همراه با مسؤوليت وى بوده و شرط لازم تكامل استعدادهاى عالى انسانى به شمار مى‌آيد. «٣» آزادى بى قيد و شرط- آن گونه كه در كشورهاى مغرب زمين وجود دارد و موجب انحطاط اخلاقى و اجتماعى مردم آن ديار گشته است- مورد تأييد مكتب اسلام نيست.
نقش مردم در حكومت اسلامى‌ الف- تحقق ولايت و حكومت‌ حكومت اسلامى بر سه پايه اساسى «دين»، «مردم» و «رهبرى» استوار است.
دستورات اسلام به عنوان يك دين كامل و جاويد شامل تمامى نيازهاى بشر اعم از مادى و معنوى، دنيايى و آخرتى مى‌باشد. از آنجا كه پياده شدن اين دستورات نياز به حكومت دارد اسلام چهار چوبه حكومت، ويژگيهاى رهبر و شيوه مشاركت مردم در حكومت اسلامى را بيان كرده است.
نقش مردم در تشكيل و تداوم حكومت اسلامى به ميزانى است كه بدون آن تحقق اين نظام ممكن نخواهد بود. كلام حضرت على (ع) در اين باره چنين است:
«رسول خدا با من عهد كرده بود كه اگر مردم بدون درگيرى، ولايت را به تو دادند و همه نيروها به آن راضى شدند، حكومت را قبول كن. اگر اختلاف كردند آنان را رها ساز و به حال خود بگذار.» «٤» مردم به طور كلى به دو طريق «انتخاب» و «بيعت» در تحقق و عينيّت بخشيدن به حكومت و ولايت شركت مى‌جويند. انتخاب يك روش پذيرفته شده ميان ملتها در عصر