قاعده لاضرر، لاحرج، اصل طهارت، اصل صحّت، اصل اباحه و غيره. هر گاه اجراى يكى از دستورات اسلام موجب عسر و حرج و مشقّت شديد گردد، به موجب قاعده لاحرج، آن تكليف برداشته مى‌شود. به همين دليل فرد بيمار و سالمند از روزه گرفتن معاف است. به موجب قاعده لاضرر، هر وقت رعايت مقررات اسلام در برخى موارد به زيان ديگران باشد، از اجراى آن جلوگيرى مى‌شود. «١» از اين رو مالك زمين يا ساختمان حق ندارد در ملك خود به گونه‌اى تصرف كند كه موجب ضرر همسايه گردد و يا صاحب كارخانه نمى‌تواند محيط زيست را آلوده كند و با ايجاد سر و صداى ناهنجار يا آلوده كردن هوا، عرصه را بر زندگى ديگران تنگ كند. علاوه بر اين، مقرّرات اسلام همه ناشى از يك سلسله مصالح عاليه است و درجه اهميت هر كدام نيز در اسلام بيان شده است.
بدين سان، هرگاه مصالح گوناگونى در جهت خلاف يكديگر پديد آيند آنى كه داراى مصلحت برتر است، حق تقدم دارد «٢». براى مثال احترام به حدود مالكيت ديگران لازم است. از سويى، حفظ جان انسان و نجات او از خطر نيز واجب است، حال اگر كسى بر اثر بمباران، زلزله، آتش‌سوزى و مانند آن در معرض خطر باشد و نجات او جز با تخريب ديوار همسايه يا وارد شدن در حريم زندگى او ممكن نباشد، بطور قهرى براى نجات جان او مى‌تواند مرتكب تخريب شده يا وارد ساختمان همسايه شود، چون نجات جان انسان مهمتر از رعايت حدود، مالكيت ديگران است.
٤- اختيارات حاكم اسلامى‌ يكى ديگر از جهاتى كه خاصيت جاودانى به اسلام بخشيده و موجب تحرّك و انعطاف پذيرى قوانين اسلام مى‌باشد عبارت است از: اختيارات حاكم اسلامى؛ حاكم اسلامى براى رعايت منافع عموم مسلمانان و رعايت مصلحت مكتب و نظام و به منظور ايجاد نظم و آرامش در قلمرو حكومت اسلامى، مى‌تواند به اقتضاى زمان و شرايط مقرّراتى را وضع كند كه از آن به مقرّرات حكومتى تعبير مى‌شود، چنانچه مى‌تواند از