خلاصه‌ دين گرايى در سرشت آدميان تعبيه شده، آنان در طى حيات خود همواره با دين و مكتب سروكار داشته‌اند. از اين رو، از يك سو، سودجويان در صدد ساختن مكتبهاى قلّابى و سرگرم كردن جوامع گوناگون برآمده‌اند و از سوى ديگر پيامبران الهى مأموريت يافتند كه دين اصلى و فطرى را كه منشأ الهى دارد به بشر معرفى كنند.
كامل‌بودن هر دينى به اين بستگى داردكه: الف- داراى جامعيّت، همه جانبه نگرى و كليّت باشد، محدود به مسائل و جنبه‌هاى خاصّى از زندگى انسان نباشد. ب- عموميت داشته و جنبه همگانى و جهانى داشته‌باشد، منحصر به قشر و طبقات ويژه‌اى نباشد. ج- داراى دوام واستمراربوده، جاودانى باشد.
با آنكه هر پديده‌اى با گذشت زمان كهنه و متلاشى مى‌گردد، دين اسلام با برخوردارى از عمر بسيار طولانى نه تنها فرسوده نشده، بلكه با طراوت‌تر، محرّك تر و داراى نفوذ و اثر بيشترى شده و بيش از پيش بر تعداد پيروانش افزوده شده است.
عوامل جاودانگى اسلام عبارتند از: فطرى بودن و همسويى كامل آن با فطرت انسانها، جاذبيت و بلند محتوا بودن قرآن كريم، اعتدال و پرهيز از افراط و تفريط در دين و خاصيت انعطاف و تحرّك پذيرى قوانين آن.
راز انعطاف پذيرى و قابليت انطباق قوانين اسلام با شرايط و زمانهاى گوناگون فراوان است كه از جمله آنها وجود قوانين ثابت و متغيّر، قواعد حاكمه و تعديل كننده، خاصيّت اجتهاد پذيرى و اختيارات حكومت اسلامى و همچنين مسأله تزاحم و رعايت اهمّ و مهمّ مى‌باشند.
پرسش‌ ١- معيارهاى كامل بودن يك دين چيست؟ توضيح دهيد.
٢- عوامل جاودانگى اسلام را نام ببريد.
٣- رمز تحرّك پذيرى قوانين اسلام چيست؟
٤- قوانين ثابت و متغير را توضيح دهيد.
٥- نقش حكومت اسلامى را در تحرك پذيرى مقررات اسلامى بيان كنيد.
٦- اجتهاد چه نقشى در انعطاف و تحرك پذيرى قوانين اسلام دارد؟