دانش اجتماعى(2) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٣
اساسى را كه امروز در بين آنها معمول است، بنا نمايند. سراسر خاك اروپا (امروز) مملو از بناها و آثار مذهبى و عرفانى است كه مردمان قديم آنها را با ايمان و اراده محكمى بنا كرده اند.» «١» اركان تمدّن از ديدگاه اسلام الف- كشاورزى كشاورزى يكى از اركان تشكيل دهنده تمدّن است؛ هنگامى كه بشر به قصد زراعت و ذخيره سازى غذا براى روز مبادا، دريك سرزمين استقرار يافت، در واقع، در پى متمدّن شدن برآمد تابه جاى زندگى بدوى وابتدايى، زندگى اجتماعى سازمان يافته را ايجاد كند. «٢» در حديثى از امام صادق (ع) چنين مى خوانيم: هنگامى كه «حضرت آدم» بر روى زمين استقرار يافت و نياز به آب و غذا پيدا كرد، جبرئيل به او دستور داد، براى رفع نيازش به كشاورزى اقدام كند. «٣» اسلام دستورات فراوانى در زمينه كشاورزى، عمران اراضى و احياى موات داده و همچنين به اندوختن دانش ترغيب نموده كه شامل بهره گيرى از علم و صنعت در راه كشاورزى نيز مىگردد. امام صادق (ع) فرمود:
كشاورزان، معادن و ذخيره مردمند و روز قيامت به نام مباركين خوانده مىشوند و از نظر موقعيت بهتراز ديگرانند. «٤» عدهاى از شيعيان به محضر امام صادق (ع) رسيده، عرض كردند: شنيدهايم، كشاورزى كردار ناپسندى است. امام فرمود:
كشت و زرع كنيد و درخت بكاريد، به خدا سوگند بهترين اعمال و حلالترين آنها كشاورزى است. «٥»