عزيزان خدا نبودند، دژخيمان بودند كه دست‌هايشان تا مرفق در خون آزادگان رنگ شده بود.
امروز وقتى ما داستان كشتار مختار، پسر ابى‌عبيده ثقفى را مى‌خوانيم، اگر سرى به كتاب‌هاى حقوقى كشيده باشيم، ممكن است چنان انتقام را تا حدّى خشن بدانيم و بگوييم چرا چنان كردند؟! يكى را چون گوسفند سربريدند، يكى را شكم پاره كردند، ديگرى را كه تيرى به فرزندى از فرزندان حسين عليه السلام افكنده و آن جوان دست را سپر ساخته بود و تير دست و پيشانى او را شكافته بود، همان كيفر دادند، ديگرى را در ديگ روغن جوشان افكندند، دست و پاى آن يكى را به زمين دوختند و اسبان را از روى او گذراندند. چنان كه نوشته‌اند تنها در يك جا، دويست و چهل و هشت تن را، كه در قتل حسين و ياران او شريك بودند، طَعم اين گونه كيفرها چشاندند.
ما اين داستان‌ها را مى‌خوانيم و در آن، نوعى قساوت مى‌بينيم، امّا بايد دانست كه قضاوت مردم سيزده قرن بعد درباره كردار پيشنيان درست نيست. ديگر آن كه چون خشم انقلاب زبانه زد، معيارها دگرگون مى‌شود. انقلاب معمولًا با خشم و قساوت همراه است، بلكه اگر خشم با انقلاب همراه نباشد، انقلاب نيست.
شمر، عبيداللَّه بن زياد، عمر بن سعد، حفص- پسر جوان او- خولى، سنان و ده‌ها تن از سران لشكر كوفه چنين كيفرها ديدند، امّا تاريخ به همين جا بسنده نكرد؛ اين آخرين انقلاب و آخرين انتقام‌