تشكّل به خود گرفت و تا آن زمان، در مقابل قدرت‌هاى وقت، به عنوان يك ايدئولوژى و مكتب مهمّ اسلامى مطرح نبود. پس از انقلاب خونين عاشورا، چنان حق و باطل از هم جدا شده و جناح‌ها و خطوط روشن گرديد كه براى مسلمانان شكّى باقى نماند كه اگر حقّانيّتى هست- كه هست-، در اين مكتب و تفكّر است. گرايش به اهل بيت پيامبر صلى الله عليه و آله و «عترت»، كه در حقيقت، متمم اصلى اسلام پس از كتاب خدا بود، بعد از حادثه عظيم عاشورا متبلور شد و مردم دريافتند كه اسلام حقيقى در خاندان پيامبر است و آنان به خلافت و زعامت سزاوارترند. از آن پس، نهضتهاى مهمّ سياسى شيعه به عنوان يك مكتب و تشكّل انقلابى و اعتقادى در ميان مسلمين مطرح شد.
عمق جنايات دشمنان قسم خورده اسلام در حادثه عاشورا مشهود گشت و آغاز بيدارى ملّت اسلام گرديد. بنا بر شهادت تاريخ، خون مقدّس امام‌حسين عليه السلام و يارانش، كه به ناحق در سرزمين كربلا ريخته شد، آب حياتى بود كه در كالبدهاى خشك و مأيوس دويدن گرفت، و منشأ قيام‌ها و نهضت‌ها شد و از آن به بعد، مبارزات شيعه آغاز گرديد. جوشش خون سيدالشهدا عليه السلام در تداوم گريه‌هاى حضرت زهرا عليها السلام و شهادت امامان على و حسن عليهما السلام، زمينه توسعه و تعميق سطح آگاهى مردم را فراهم ساخت و به تدريج، اذهان را روشن كرد و راه را بر فعاليت‌هاى علمى و فرهنگى امامان بعدى و قيام‌هاى ضدّ استبدادى گشود.
بنابراين، قيام مقدّس عاشورا و حادثه خون‌بار كربلا را، كه خود نقطه اوج حركت افشاگرانه و هدايتگرانه مستمرّ اهل‌بيت عصمت عليهم السلام طى پنجاه‌