پيامدهاى عاشورا - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٧٠

بسيارى بودند كه با زيد عليه السلام بيعت كردند، امّا هنگام نبرد، او را تنها گذاشتند. عيسى، فرزند ارجمند زيد عليه السلام درباره مردم كوفه مى‌گويد: «من اعتمادى به مردم كوفه نسبت به بيعت آنان نديدم كه در موقع نبرد، به آنان وفادار باشند.» «١»
مردم‌شناس‌تر از اميرالمؤمنين عليه السلام كسى نبود. امام عليه السلام سال‌ها در ميان مردم كوفه مانده و روحيّه آنان را خوب تشخيص داده بود. حضرت در خطبه‌اى، مردم كوفه را چنين توصيف مى‌فرمايد:
«اى اهل كوفه، از كار شما به سه چيز كه داريد و دو چيز كه نداريد، مبتلا و نگرانم: گوش داريد، امّا كر هستيد؛ زبان داريد، امّا لال هستيد؛ چشم داريد، امّا كور هستيد.
امّا آن دو چيز كه نداريد: اول ثبات قدم احرار را در جنگ نداريد؛ دوم در موقع سختى و گرفتارى، مورد اعتماد نيستيد. تهى دست مانيد! شما مانند شترهايى هستيد كه ساربانشان از آن‌ها دور شده باشد. اگر از يك طرف جمعتان كنند، از طرف ديگر پراكنده مى‌شويد. به خدا قسم، گمان دارم كه اگر جنگ درگيرد، از پسر ابوطالب جدا شويد؛ همانند جدا شدن زائو از بچه (در موقع زاييدن).» «٢»