پيامدهاى عاشورا - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٢٦٨

ابوسفيان تشكيلات جاسوسى و اطّلاعاتى داشت و بدين‌وسيله شيعيان على عليه السلام را در هر كجا مى‌يافت به قتل مى‌رسانيد. «١»
امويان جاسوسان و مأموران مخفى خود را براى شناسايى دشمنان گماشته بودند و در ماجراى قيام زيد عليه السلام، به طور قطع، يكى از علل شكست آن وجود همين جاسوسان و عوامل نفوذى بود. «٢»
٣- مسأله خلافت‌
سومين علّت شكست نهضت زيد عليه السلام اختلاف آراء و عقايد مسلمانان و اطرافيان زيد عليه السلام در مسأله خلافت بود. زيدبن‌على عليه السلام همه طوايف مسلمانان را به قيام عليه بنى اميّه دعوت كرد او ارتشى عظيم از همه مسلمانان آن روز كه به شكلى نسبت به حكومت بنى‌اميّه بدبين و مورد ستم بودند، تشكيل داد. امّا در زمان قيام، مسأله مهم خلافت، به عنوان يك مسأله مهم اعتقادى بين مردم مورد بحث بود و مرتّب نظر او را درباره خلافت جويا مى‌شدند. زيد عليه السلام نيز براى جلوگيرى از تفرقه و اختلاف و ايجاد الفت و اتّحاد بين مسلمانان، سعى داشت به نحوى پاسخ دهد كه موجب از هم پاشيدگى مردم نشود.
٤- خيانت مردم كوفه‌
علّت ديگرى كه شايد از ساير علل مهم‌تر بود، سستى و خيانت مردم كوفه نسبت به زيد عليه السلام بود. مردم كوفه همان گونه كه به امام حسين عليه السلام خيانت ورزيدند؛ او را با اصرار به عراق دعوت نمودند و با نماينده‌اش،