امر به معروف و نهى از منكر بود كه در ايام خلفاى بنى‌اميّه ارتكاب مناهى و محرّمات و فسق و فجور چنان شيوع يافته بود كه در هيچ زمانى آن شياع و آن اوضاع مشهود نبود. «١»
به نظر علّامه مقرّم نيز اگر نهضت هاشميان نبود و آنان در اطراف و نواحى قيام نكرده بودند، همه زحمات رسول اكرم صلى الله عليه و آله كه در راه تبليغ اسلام انجام داده بود، از بين مى‌رفت. اين نهضت‌ها به مردم احساس و شعور بخشيد، رهبران نهضت‌ها خود را در مشقّت مى‌انداختند و در راه دين به جهاد مى‌پرداختند و با ستمگران مى‌جنگيدند و اين رهبران به راهنمايى افرادى شايسته همانند پيامبر و يا وصىّ پيامبر قيام مى‌كردند. «٢»
در محبوب
پيامدهاى عاشورا ٢٥٥ شهادت زيد عليه السلام ..... ص : ٢٥٥
يّت بسيارى از اين قيام‌ها و نهضت‌هاى حق‌طلبانه در نزد ائمّه معصوم عليهم السلام شكى نيست. روايات متعدّدى نيز از معصومان عليهم السلام در تحريض مردم به قيام و جهاد و انتقام و خون‌خواهى شهداى مظلوم خاندان پيامبر عليهم السلام به خصوص شهداى كربلا آمده است.
قيام زيد عليه السلام؛ مأذون از سوى امام عليه السلام‌
از آن جا كه مسأله قيام و كشتن و كشته‌شدن از نظر اسلام اهميّت بسيارى دارد و بايد صددرصد اطمينان به صحّت كار داشت، در اين موارد، اذن شرعى لازم است. قيام زيد عليه السلام هم در عصر امامى معصوم همچون امام صادق عليه السلام واقع شد. درباره اين كه اين امام بزرگوار چه نقشى و موضعى در اين قيام داشت، به اختصار، مى‌توان گفت: ادلّه قاطعى در