نفس ناطقۀ آدمِی است، که ثبوت موضوعْ مقتضِی ثبوت آنها، و نفِی و عدم آنها کاشف از نفِی و عدم نفس ناطقه خواهد بود؛ و اِین معنا همان است که در آِیۀ شرِیفه با بِیان (لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ) به آن اشاره شده است. و دِین همان حرکت در راستاِی ملاکات فطرِی و عدم اهمال آنها ولو در ِیک مورد از موارد مودّعه و نهادِینه شده است؛ و تعبِیر آِیۀ شرِیفۀ (ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ) حاکِی از اِین معنا‌ است.

بنابراِین از آنجا که فطرت انسان براساس اصل خلقت انسان ثابت و لاِیتغِیّر است، دِین نِیز چون کِیفِیّت أعمال و حرکات و تکالِیف عامّۀ افراد مکلّفِین است باِید ثابت و لاِیتغِیّر باشد؛ ِیعنِی اصول کلِّیۀ آن و فروع باِید در راستاِی تحصِیل فعلِیّت براساس نِیاز فطرِی بشر به‌واسطۀ وجود ملاکات ثابته و لاِیتغِیّر تحقّق پذِیرد. آِیۀ شرِیفه در سوره شورِی مِی‌فرماِید:

(شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّينِ مَا وَصَّى بِهِ نُوحًا وَالَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِ إِبْرَاهِيمَ وَمُوسَى وَعِيسَى أَنْ أَقِيمُوا الدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا فِيهِ كَبُرَ عَلَى الْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ اللَّهُ يَجْتَبِي إِلَيْهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي إِلَيْهِ مَنْ يُنِيبُ).[١]

گرچه در پاره‌اِی از فروع ممکن است اختلافاتِی دِیده شود. در سورۀ مائده مِی‌فرماِید:

(وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي

[١]. سوره شورِی (٤٢) آِیه ١٣. الله شناسِی، ج ٢، ص ١٩٤، تعلِیقه ١:

«تشرِیع کرد براِی شما از دِین خود آنچه را که نوح را بدان سفارش نموده بود، و آنچه را که ما به‌سوِی تو وحِی فرستاده‌اِیم، و آنچه را که بدان ابراهِیم و موسِی و عِیسِی را سفارش نمودِیم، که دِین خدا را اقامه کنِید و در آن تفرقه را راه مدهِید! بزرگ و سنگِین است بر مشرکِین آنچه را که شما اِیشان را به‌سوِی آن مِی‌خوانِید! خداوند است که برمِی‌گزِیند به‌سوِی خود هر کس را که بخواهد، و هداِیت مِی‌کند به سوِی خود هر کس که وِی به خدا رجوع کند.»