تكامل و طهارت روح (ترجمه التمحيص) - اسكافى، محمد بن همام؛ مترجم عبدالله صالحي - الصفحة ٢١ - القول في أن الكتاب«التمحيص» من تأليف أيهما؟
«التمحيص» تأليف كداميك از اين دو بزرگوار است؟
علامه مجلسى رحمه الله، در فصل اول مصادر بحار الأنوار، فرموده است: كتاب تمحيص از برخى قدماى ما است، از قرينههاى روشن به دست مىآيد كه از تاليفات شيخ موثّق، جليل القدر، ابو على محمّد بن همّام است؛ وبه نظر ما اين كتاب، منتخبى از كتاب الأنوار ايشان مىباشد. همچنين در فصل دوم، در بيان مصادر موثّق بحار، فرموده: كتاب تمحيص از جهت متانت محتوا دلالت دارد بر فضل و عظمت نويسندهاش، اگر ابو على باشد، كه ظاهراً هم همين است، پس فضل و توثيقش مشهور است.
ومحدّثنورى تصريح نموده كهكتاب تمحيص تأليفابوعلى محمّدبنهمّاماست.
آغا بزرگ طهرانى هر دو نظريه نسبت به كتاب را متذكّر شده است، ولى هيچكدام را بر ديگرى ترجيح نداده، بلكه گفته است: گاهى گفته مىشود كتاب التمحيص تأليف شيخ ابو على محمّد بن ابى بكر همّام است كه ابتداى آن چنين مىباشد: حمد و سپاس مخصوص خداوند تنهايىها است ... تا جايى كه فرموده:
بكار بردم براى نام و ترجمه اين كتاب، «التمحيص» را كه از مضامين و محتواى آن برگرفتم؛ و در آن انواع آزمايشات الهى را براى بندگانش مطرح كردم، تا جايى كه (اولين باب را به نام) باب سرعت بلاء به سمت مؤمن قرار داده، (و سپس براى شروع گفته است:) حديث گفت ما را ابو على محمّد بن همّام ...، پس شروع كتاب با نام مؤلّف انجام گرفته، همچنان كه اين روش قدماء در تاليف كتابهايشان بوده است.