بايسته هاى فقه جزاء - هاشمى شاهرودى، سيد محمود - الصفحة ٢١٦ - جهت اول مفاد آيه محاربه
سخن اين دو بزرگ، صريح است در اينكه محارب به معناى مصطلح آن يعنى كسى كه به قصد فساد و ارعاب مردم و غارت آنها سلاح بكشد، داخل در مدلول آيه است، امّا اينكه آيه اختصاص به اين قسم محارب دارد و شامل محاربه كافران و باغيان نمىشود، از آنجا به دست مىآيد كه در سخن اين دو بزرگ اشارهاى به محاربه كافران و باغيان نشده است و حكم اين قسم از محاربان را بيان نكرده و فقط حدّ محارب به معناى مصطلح فقهى آن را بيان كردهاند، در حالى كه ايشان در صدد بيان حدود مقرّر شرعى بودهاند، و اگر اين حدّ، حكم ثابت شرعى در مورد هر محاربى به معناى اعم آن مىبود، مىبايست باغى و كافر محارب را نيز به عنوان موضوع اين حكم شرعى بيان مىكردند و به ذكر محاربه به معناى اخصّ آن، اكتفا نمىكردند.
شيخ طوسى در باب قطّاع الطريق از كتاب مبسوط مىفرمايد:
«خداوند در آيه كريمه فرمود: «إِنَّما جَزاءُ الَّذِينَ يُحارِبُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ ...» و مردم در مراد اين آيه اختلاف كردهاند، گروهى مىگويند: مراد آن، اهل ذمّه است كه پيمان ذمّه را شكسته و به دار الحرب پيوسته و به جنگ با مسلمانان برخاستهاند، اينان همان محاربانى هستند كه خداوند در اين آيه آنها را ذكر كرده است، و حكم آنها بر اين نافرمانى همين مجازاتى است كه در اين آيه آمده است. گروهى ديگر مىگويند: مراد آيه مرتدّها هستند كه از اسلام روىگردان شدهاند و هرگاه كه امام بدانها دست يابد، مجازات مذكور در آيه را در حق آنها اعمال خواهد كرد.
زيرا آيه محاربه در مورد عَرَنيّين نازل شده كه وارد مدينه شدند ولى آب و هواى مدينه با مزاج آنان سازگار نبود و شكمشان باد كرد و رويشان زرد شد. پيامبر بدانها فرمود كه از مدينه بيرون رفته و به محل نگهدارى شتران زكات بروند و از شير آنها بياشامند و از ادرار آنها براى درمان خود استفاده كنند. آنان نيز چنين كردند و چون سلامت خود را بازيافتيد، شتربان را كشته و شترها را با خود بردند. پيامبر به دنبال آنها فرستاد و آنها را گرفته و دست و پاى ايشان را قطع و چشمشان را از حدقه درآورد و آنان را در گرما انداخت تا مردند. تمامى فقيهان [عامّه] بر اين نظرند كه مراد آيه، قطاع الطريق (رهزنان) هستند كه عبارتند از كسانى كه سلاح كشيده و به ارعاب و راهزنى مىپردازند. مطابق روايات ما، مراد آيه هر كسى است كه سلاح كشيده و مردم را مىترساند چه در