حاصل سخن آن است كه هرگاه محاربه و سلاح كشيدن و ارعاب جنبه نوعى (عمومى) نداشته باشد بلكه متوجّه شخص يا گروه معينى بوده و به جهت دشمنى و انتقام‌گيرى شخصى ميان دو طرف باشد بدون اينكه قصد اخلال در زندگى مدنى و امنيت يك منطقه در ميان باشد، چنين عملى مصداق محاربه با خدا و پيامبر و سعى در ايجاد فساد در زمين نخواهد بود. فقط بحث در اين است كه هرگاه چنين عملى همراه باشد با سلب امنيت و ايجاد رعب و وحشت در منطقه به گونه‌اى كه يك درگيرى شخصى، سبب ارعاب و ناامنى عمومى در آن منطقه شود، آيا اين عمل مشمول مجازات مقرّر براى محاربه خواهد بود يا نه؟ شايد نظر صاحب جواهر نيز به چنين حالتى باشد.

در چنين حالتى، درست آن است كه عمل مزبور مشمول ادلّه محاربه خواهد بود، زيرا عنوان محاربه با خدا و پيامبر و سعى در افساد زمين، بر چنين عملى صادق خواهد بود هر چند كه مقصود اصلى محارب از اين عمل، محاربه با خدا و پيامبر و ... نباشد. امّا از آنجا كه با كار او، محاربه با خدا و پيامبر و فساد در زمين، تحقّق خارجى پيدا خواهد كرد و خود او نيز متوجه چنين نتيجه‌اى بوده، كار او مصداق افساد در زمين و سلب امنيت و محاربه با خدا و پيامبر خواهد بود و دليلى بر شرط بودن قصدى بيش از اين، وجود ندارد مثلًا اينكه بايد كارى كه از محارب سر مى‌زند مقصود اصلى او بوده باشد تا عنوان محاربه بر آن صدق كند.

روشن‌تر از اين حالت، حالتى است كه محاربه شخص محارب با دشمنان شخصى خود متوقف بر آن باشد كه با نوع مردم بجنگد و آنان را بترساند و يا دشمنى شخصى و جنگ او با دشمنانش به روشى باشد كه طبعاً به محاربه با همه مردم و ارعاب آنان بينجامد. مانند جايى كه دشمن او ميان مردم پنهان شده باشد يا مردم دشمن او را مخفى كرده باشند و او نيز براى دست يابى به دشمن، عليه همه مردم سلاح بكشد. در چنين مواردى، محاربه و افساد قطعاً صادق خواهد بود.

چكيده سخن آنكه هرگاه اقدام كسى به محاربه و اعمال زور، سبب ارعاب مردم و سلب امنيت از زندگى و مال و ناموسشان شود، چنين، كارى، محاربه و افساد در زمين است و مشمول اطلاق آيه و روايات خواهد بود، چه اينكه همين ارعاب و سلب امنيت مردم، غرض اصلى شخص محارب باشد و چه اينكه غرض اصلى او چيز ديگرى باشد.

بنابراين برخى از اعمال جنايى كه امروزه صورت مى‌گيرد مانند ربودن هواپيماها يا حمله مسلّحانه به بانكها و بازارها و اماكن عمومى، يا حمله به دشمنان شخصى ولى به گونه‌اى كه موجب ضرب و قتل كسانى شود كه در آنجا حضور دارند، و به طور كلّى هر عملى‌