بايسته هاى فقه جزاء - هاشمى شاهرودى، سيد محمود - الصفحة ٢٧٤ - جهت دوم بحث - مفاد روايات خاصه درباره موضوع حد محارب

«اسماعيل بن فضل گفت: از امام صادق (ع) درباره خون مجوس و يهود و نصارا پرسيدم كه آيا در صورتى كه قصد فريب مسلمانان را داشته باشند و دشمنى خود را با آنها آشكار كنند، آيا بر خودشان و بر كسى كه آنها را مى‌كشد، چيزى هست؟ حضرت فرمود: نه، مگر اينكه كسى كشتن آنها را عادت خود قرار داده باشد. راوى گفت از حضرت پرسيدم كه مسلمان در عوض كشتن كسى از اهل ذمه و اهل كتاب كشته مى‌شود؟ فرمود: نه، مگر اينكه به كشتن ايشان عادت كرده باشد و از قتل آنان دست برندارد. در اين صورت [شأن او مراعات نمى‌شود] و با تحقير كشته خواهد شد.»

همانند اين روايت، در مورد كسى كه كشتن مماليك (برده‌ها) را عادت خود قرار داده باشد، نيز آمده است:

معتبره يونس عنهم (ع) قال: سئل عن رجل قتل مملوكه، قال: ان كان غير معروف بالقتل، ضرب ضرباً شديداً و اخذ منه قيمة العبد و يدفع إلى بيت مال المسلمين و إن كان متعوّداً للقتل، قتل به.[١] «درباره مردى كه برده خود را كشته بود از امام (ع) پرسيدند، فرمود:

اگر معروف به قتل بردگان نباشد، مجازات او آن است به سختى زده شود و قيمت برده نيز از او گرفته شده و به بيت المال مسلمانان پرداخت شود، امّا اگر به كشتن بردگان عادت دارد، بايد كشته شود.»

روايت ابو الفتح جرجانى نيز مانند همين روايت است.

سخنان فقهاى ما درباره اين مسأله مختلف است، فخر المحقّقين در كتاب ايضاح به دنبال نقل اين عبارت علّامه در قواعد «قيل: و إن اعتاد قتل أهل ذمه قتل ...»، سخنان فقها را در اين باره چنين گرد آورده است:

«هرگاه مسلمانى كشتن عمدى و ظالمانه اهل ذمه را كه به شرط پايبندند، عادت خود قرار داده باشد، علماى اماميّه سه نظر در اين باره دارند.

نظر اوّل- شيخ در نهايه مى‌گويد- «قاتل به عنوان قصاص كشته خواهد شد، به شرط آنكه اولياى مقتول، مازاد ديه مسلم بر ديه ذمّى را بپردازند. امّا اگر نپردازند يا قاتل، معتاد به قتل اهل ذمه نباشد، قتل او در

[١] وسايل الشيعة، ج ١٩، باب ٣٨ از ابواب قصاص النفس.