مباحث علمى دينى - محسنى، شيخ محمد آصف - الصفحة ٨٩ - توضيح و تحقيق

فايده هفتم: معذوريت جاهل قاصر

به نظر من جاهل قاصر در تخلف از اصول و فروع، مستحق عقاب نيست، كه عقاب بلا بيان عقلا قبيح است و تكليف قاصر به واقع تكليف بفوق وسع و توان است. قرآن آنرا نفى ميكند[١]

و شكى نيست كه جاهل مقصر در مخالفت اصول و فروع، مستحق عقاب است، همانند معاند و متعمد و كه تكليف براى او ثابت شده و او عمدا مخالفت ميكند.

توضيح و تحقيق‌

جاهل مقصر اگر در اصول، تقصير و كوتاهى نمى‌كرد و براى رسيدن بواقع به تفحص و تلاش مى‌پرداخت در علم اللّه تعالى، يا به واقع ميرسيد و يا بخلاف واقع.

١- مقصر در حال تقصير خود معتقد بخلاف واقع است، ولى خدا ميداند كه اگر او تفحص ميكرد به واقع ميرسيد. او نه بخاطر نفس ترك تفحص كه بخاطر ترك ايمان مستحق عقاب است، هر چند او به‌

[١] - مشهور علماى شيعه و سنى جاهل را معذور نمى‌دانند و اين نظر بر دو اصل مختلف استوار است. اول انكار قصور جاهل، دوم عدم قبح ظلم بر خداوند.