دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٩٧ - دو نياكان مادر امام عليه السلام

دو. نياكان مادر امام عليه السلام‌

خبر دقيق، مستند و قابل اعتمادى از نياكان مادر امام مهدى عليه السلام در دست نيست و اكثر قريب به اتّفاق متونى كه به مادر ايشان اشاره كرده‌اند، وى را كنيز شمرده‌اند، چه متونى كه او را كنيز حكيمه خاتون معرّفى كرده‌اند و چه متونى كه به اسير رومى بودنش اشاره دارند. توصيف امام مهدى عليه السلام به «ابن خيرة الإماء»[١] و يا «ابن سيّدة الإماء»[٢] به صراحت، بر كنيز بودن نرجس دلالت دارد و شكّى در كنيز بودن او باقى نمى‌گذارد.

تنها متن مخالف، گزارشى از شهيد اوّل در كتاب‌ الدروس‌ است، كه در آن، پس از نقل قول مشهور در باره نام نرجس عبارت: «وَقيلَ: مَريَمُ بِنتُ زَيدٍ العَلَوِيَّةُ»[٣] آمده و مادر امام مهدى عليه السلام مريم ناميده و سيّد علوى دانسته شده است. طبيعى است كه چنين شخصيتى نمى‌تواند كنيز باشد.

روشن است كه اين گزارش ضعيف- كه نقل كننده آن نيز آن را تأييد ننموده و با لفظ «قيل» از آن ياد كرده است- نمى‌تواند در مقابل گزارش‌هاى فراوانى قرار گيرد كه وى را كنيز شمرده‌اند.

به گفته محدّث بحرانى، علّامه مجلسى در باره اين متن گفته است:

إنّ القول بكونها مريم بنت زيد العلويّة فى نهاية الضعف.[٤]

ادّعاى اين كه او، مريم دختر زيد علوى است، در نهايت ضعف است.

از سوى ديگر، كنيز بودن مادر امام مهدى عليه السلام امرى پذيرفتنى است، چنان كه مادر برخى ديگر از امامان نيز كنيز بوده‌اند.

امّا اين كه نرجس، قبل از ازدواج با امام عسكرى عليه السلام، كنيز عمّه ايشان بوده يا نه،

[١]. ر. ك: ص ١٧٤ ح ٣١٨ وص ١٧٦ ح ٣١٩ و ح ٣٢١.

[٢]. ر. ك: ص ١٥٤ ح ٣٠٢ و ص ٢١٤ ح ٣٣٩.

[٣]. ر. ك: ص ١٧٢ ح ٣١٤.

[٤]. الحدائق الناضرة: ج ١٧ ص ٤٤٠.