علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٨٧
١. علم الکتاب و مرجعيت علمي
مرجع بيان دين، احکام و معارف اسلامي بايد عالم به قرآن و حقايق آن باشد. در اين آيه شريفه، خداوند متعال يکي از مسلمانان را بدون نام ذکر ميکند که چنين ويژگياي دارد و علم قرآن نزد اوست. اين علم تنها علم به ظاهر قرآن نيست، بلکه باطن کتاب خدا و اسرار و تأويل آن، ناسخ و منسوخ و حلال و حرامش را نيز دربر ميگيرد.[٢٦٢] علم به ظاهر براي هر کسي قابل دستيابي است و يقينآور نيست؛ ولي گواهي کسي که علم الکتاب نزد اوست، نشانه حقانيت است و نشان ميدهد علم او يقيني و قطعي است. بنابراين کسي که علم قرآن نزد او به وديعه گذاشته است، شايستهترين فرد در فراگيري علوم ديني به شمار ميرود. حال سخن اين است که اين شخص کيست؟
٢. علم الکتاب نزد کيست؟
١. ابو عمر بن زازان از محمد بن حنفيه نقل ميکند:
Gوَمَن عِندَهُ عِلمُ الکِتَابِF قَالَ: هُوَ عَلِيُّ بنِ أَبِي طالب؛[٢٦٣]
مراد از «کسي که علم کتاب نزد اوست» علي بن ابي طالب است.
٢. حاکم حسکاني به سند خود از ابوسعيد خدري چنين نقل کرده است:
از رسول خدا٦ درباره قول خداوند متعال [که فرمود:] «ومن عنده علم الکتاب» سؤال کردم؛ حضرت فرمود: او برادرم علي بن ابيطالب است.[٢٦٤]
٣. عبدالله بن عطا ميگويد:
نزد امام باقر٧ نشسته بودم که ناگهان فرزند عبدالله بن سلام از جلوي حضرت عبور کرد. عرض کردم: خداوند مرا فدايت گرداند! او فرزند کسي است که نزد او علم کتاب است؟ حضرت فرمود: خير، ولکن صاحب شما علي بن ابي طالب٧ است.[٢٦٥]
از جمله کساني که برخي مفسران اهلسنّت او را صاحب علم الکتاب معرفي کردهاند، عبدالله بن سلام است که امام باقر٧ اين ديدگاه را رد ميکند.
[٢٦٢]. مناقب آل ابي طالب، ج٢، ص٢٩.
[٢٦٣]. الکشف والبيان، ج٥، ص٣٠٤؛ الجامع لأحکام القرآن، ج٩، ص٣٣٦؛ شواهد التنزيل، ج١، ص٤٠١.
[٢٦٤]. شواهد التنزيل، ج١، ص٤٠٠.
[٢٦٥]. الکشف والبيان، ج١٥، ص٣٠٢؛ الجامع لأحکام القرآن، ج٩، ص٣٣٦؛ شواهد التنزيل، ج١، ص٤٠٢.