علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٦٢

قرآن کريم دشمني مشهود شيطان در اين‌باره را يادآور شده و با بندگان اتمام‌حجت کرده است.[١٨١] با وجود روشن بودن اين آيات، افرادي هستند که در دام انحراف او گرفتار مي‌شوند.

Gوَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِى ءَاتَيْنَاهُ ءَايَاتِنَا فَانسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ فَكَانَ
مِنَ الْغَاوِينَF؛[١٨٢]

و سرگذشت آن كس را كه آيات خود را به او داديم بر آن‌ها بخوان، ولي [سرانجام] خود را از آن تهي ساخت و شيطان در پي او افتاد و از گمراهان شد.

امام سجّاد٧ نيز اشاره دارد که اگر خداوند به انسان‌ کمک نکند، شيطان او
را گمراه مي‌کند:

وَ إِلَّا تَصْرِفْ عَنَّا كَيْدَهُ يُضِلَّنَا؛[١٨٣]

اگر تو حيله و نيرنگش را از ما نگرداني ما را گمراه مي‌كند.

به فرموده امام٧ اگر خداوند فريب ابليس را از انسان خنثي نکند، او در فريب‌کاري پيروز خواهد شد. آيات قرآن کريم با تأکيد بر اين مطلب، فضل و رحمت الهي را عامل گمراه نشدن برشمرده‌اند.[١٨٤] همان‌گونه که گذشت، فريب‌کاري شيطان در وادي علم معنوي و مادي _ که مقدمه علوم معنوي است _ رخ مي‌دهد.

لطف خداوند عاملي مهم در حفاظت انسان از انحراف در مسير علم است؛ ولي بسياري از مردم که بر پيمودن مسير نادرست اصرار دارند، مشمول عنايات حق نخواهند شد. امام٧ در فرازي ديگر به نقش مهم شيطان در انحراف از مسير صحيح اشاره کرده و مي‌فرمايد:

وَ لَوْلَا أَنَّهُ صَوَّرَ لَهُمُ الْبَاطِلَ فِي مِثَالِ الْحَقِّ مَا ضَلَّ عَنْ طَرِيقِكَ ضَال؛[١٨٥]‌

اگر [شيطان] باطل را در نظرشان به‌صورت حق جلوه ندهد، هيچ گمراهي از راه تو منحرف نشود.

اگر شيطان بندگان را منحرف نسازد و مسير صحيح علم را کم‌رنگ نکند، همه بندگان به نهايت درجه دانش دست مي‌يابند.

[١٨١]. نک: بقره، ٢٠٨ و ١٦٨؛ انعام، ١٤٢؛ يس، ٦٠؛ زخرف، ٦٢.

[١٨٢]. اعراف، ١٧٥.

[١٨٣]. صحيفه سجّاديّه، دعاي ٢٥، ص١٢٢.

[١٨٤]. نساء، آيه ٨٣؛ همچنين نک: اعراف، ٢٧، ٣٠، ١٧٥.

[١٨٥]. صحيفه سجّاديّه، دعاي ٣٧، ص١٦٤.