علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٢٢
گردآورى کردهاند؛ مانند Gأُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُF[٤٧] كه بيگمان مراد از طعام در اين آيه گوشت تهيه شده از حيوانات دريايى است.[٤٨]
مرحوم مغنيه معتقد است قدماى شيعه[٤٩] مانند شيخ صدوق، حسن بن ابى عقيل عمّانى و محمّد بن احمد بن جنيد اسكافى ـ يعنى قديمَين[٥٠] ـ به حليّت ذبيحه اهل كتاب فتوا دادهاند.[٥١] بر اساس اين گزارش، روشن ميشود فتواي يادشده در ميان فقيهان گذشته نيز سابقه دارد و از همين رو، مدخلى بزرگ در فقه شيعه ايجاد شد که مسائلي مانند طهارت اهل كتاب، حليّت ذبيحه آنها و جواز ازدواج با آنها را در پي داشت.
اين سه مسئله در بين فقيهان شيعه،
مورد بحث و گفتگو بوده است؛ اما بيشتر
آنها نجاست، حرمت خوردن غذاهاي اهل کتاب و حرمت ازدواج با آنها را برگزيدهاند.[٥٢]
در منابع لغت، اين جمله معروف از خليل بن احمد فراهيدى بارها
نقل شده است
که ميگويد:
و العالي في كَلامِ العَرَبِ أنَ الطَّعامَ هو البُرُّ خاصَّة.[٥٣]
وي گندم را معناي اختصاصي براي واژه
طعام ميداند. اين واژه افزون بر معناي
گندم، در رواياتي متعدد به ديگر حبوبات نيز اطلاق شده و آيه
نيز به همين مناسبت
تفسير شده است. مرحوم سيّد عبدالاعلى سبزوارى در تفسير خود بهصراحت،
طعام
را به حبوبات تفسير کرده و درباره رواياتي که طعام را به حبوبات
معنا کردهاند ادعاي
تواتر ميکند.[٥٤]
[٤٧]. مائده، ٩٦.
[٤٨]. التسنيم، ج٢٢، ص٤٧.
[٤٩]. نک: مسالک الافهام، ج١١، ص٤٥٢؛ المقنع، ص١٤٠؛ الهدايه، ص٧٩.
[٥٠]. منظور از اين اصطلاح، ابنعقيل و ابنجنيد است.
[٥١]. نک: فقه الامام الصادق٧، ج٤، ص٣٥١؛ الكاشف، ج٣، ص١٩.
[٥٢]. نک: المقنعه، ص٥٧٩؛ الانتصار، ص١٨٨؛ المراسم، ص٢٠٩؛ المهذّب، ج٢، ص٤٣٩؛ الكافى فى الفقه، ص٢٧٧؛ السرائر، ج٣، ص١٠٥؛ اصباح الشيعه، ص٣٨١؛ الجامع للشرائع، ص٣٨٢؛ الدروس الشرعيّه، ج٢، ص٤١٠؛ التنقيح الرائع، ج٤، ص١٧؛ غاية المراد، ج٣، ص٥٠٥؛ مختلف الشيعه، ج٨، ص٢٩٥؛ قواعد الاحكام، ج٢، ص١٥٢؛ تحرير الاحكام، ج٢، ص١٥٨.
[٥٣]. کتاب العين، ج٢، ص٢٥؛ نک: معجم مقاييس اللغه، ج٣، ص٤١٠؛ النهايه، ج٣، ص١٢٧؛ لسان العرب، ج١٢، ص٣٦٤.
[٥٤]. «الروايات الدالّة على أنّ المراد من قوله تعالى: Gوَطَعَامُ الَّذِينَ أُوْتُوا الْكِتَابَ حِلٌّ لَكُمْF هو الحبوب والبقول كثيرة جدّاً وقد بلغت حدّ التواتر، وقد تقدّم أنّ الطعام هو الحبوب» (مواهب الرحمن، ج١٠، ص٤٢٣).