علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤١

روش کلامي او» نگاشته محمدتقي سبحاني، پس از ذکر زندگي‌نامه‌اي مختصر از مؤمن‌الطاق، به کلام از ديدگاه او و مناظرات کلامي وي پرداخته است. پژوهش حاضر با گردآوري اطلاعات مربوط به مؤمن الطاق از منابع کهن، متأخر و معاصر و ارائه آن در قالب چيدماني جديد، برخي از اتهامات عليه وي را مورد تحليل قرار داده و روايات او را به طور مختصر گونه‌شناسي کرده است. اين اثر در چهار بخش شخصيت‌شناسي، ويژگي‌هاي علمي و حديثي، ويژگي‌هاي اجتماعي _ سياسي و گونه‌شناسي روايات تنظيم شده است.

الف) شخصيّت‌شناسي

محمّد بن علي بن نعمان بن أبي‌طريفه بجلي کوفي، معروف به أبوجعفر، ملقّب به
مؤمن الطّاق، صاحب الطّاق، شاه الطّاق و أحول،[٨٩] از شاگردان و اصحاب امام
جعفر صادق٧[٩٠] بود. وي در کودکي، پدرش را از دست داد و تحت تربيت پدربزرگ
خويش، نعمان قرار گرفت.[٩١] او در بازار کوفه در حجره‌اي به شغل صرّافي مشغول
بود و در تشخيص طلاي مرغوب از نامرغوب مهارتي خاص داشت. در سخن، پُرتوان و حاضر جواب بود و فصيح و بليغ سخن مي‌گفت. در مناظره‌هاي بسياري مخالفان خود را شکست داد و کسي از عهده بحث با او برنمي‌آمد. با توجه به همين امتيازات بود که مورد توجه معصومين: قرار گرفت و رواياتي در مدح وي صادر شده است. مخالفان، از شدّت کينه و دشمني، او را شيطان الطاق[٩٢] ناميدند و از اين‌رو در کتب اهل‌سنّت، به اين نام معروف شد.

افزون بر مؤمن الطاق، راويان و محدثاني چند در خاندان وي وجود دارند؛ عموي پدر او منذر بن ابي طريفه و فرزندش حسين بن منذر از امام زين العابدين، امام باقر و امام صادق: نقل حديث کرده‌اند.[٩٣] فرزند مؤمن الطاق به نام حارث بن مؤمن الطاق[٩٤] و نوه

[٨٩]. نک: فهرست کتب الشيعة و اصولهم، ص٣٨٨؛ رجال الطوسي، ص٢٩٦؛ اختيار معرفة الرجال، ص١٨٥؛ رجال النجاشي، ص٣٢٥؛ رجال البرقي، ص١٧؛ کتاب الرجال لابن داوود، ص٣٢٦؛ خلاصه الاقوال، ص١٣٨؛ لسان الميزان، ج٧، ص٣٧٤.

[٩٠]. فهرست کتب الشيعة و اصولهم، ص٣٨٨.

[٩١]. مؤمن الطاق (مظفر)، ص٦.

[٩٢]. فهرست کتب الشيعة و اصولهم، ص٣٨٨؛ اختيار معرفة الرجال، ص١٨٥؛ رجال النجاشي، ص٣٢٥؛ کتاب الرجال لابن داوود، ص٣٢٦؛ خلاصة الاقوال في معرفة الرجال، ص١٣٨.

[٩٣]. رجال النجاشي، ص٣٢٥.

[٩٤]. همان، ص١٤١، فهرست کتب الشيعة و اصولهم، ص١٦٤.