علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٥٩

عبارات گوناگون تکرار شده که بر فعاليت گسترده شيطان در زمينه تغيير انديشه دلالت دارد. شيطان، شيريني گناه را به‌گونه‌اي جلوه مي‌دهد که انسان خود را قادر بر ترک آن نبيند و در مقابل، لذت کار نيک را مشکل نشان داده که در دل انسان، تلخ و طاقت‌فرسا به نظر رسد. نمونه اين مطلب، تغيير انديشه در انفاق به هم‌نوع است. انفاق، کاري نيک است که شيطان با برجسته کردن فقر، آن را نامطبوع مي‌نماياند.[١٦٨]

كسي كه افکارش از حق به باطل دگرگون شده، عبادت را مشکل و مانع دنياي خود مي‌داند و از انجام آن شانه خالي مي‌كند. شيطان مسير نادرست را در نظر او صحيح جلوه مي‌دهد، به گونه‌اي که در طلب دنيا از هيچ مشكلي نمي‌هراسد.[١٦٩] نتيجه اين دگرگوني انديشه، بازماندن انسان از پيشرفت در عرصه تفکر است.

٢. شبهه‌پراکني

از جمله فعاليت‌هاي شيطان براي پيشرفت نکردن انسان در عرصه فکر، شبهه‌افکني[١٧٠] است. به فرموده قرآن کريم، او حتّي در بين پيامبران نيز شبهه‌افکني مي‌کند:

Gوَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ وَ لَا نَبىٍ‌ٍّ إِلَّا إِذَا تَمَنَّي أَلْقَى الشَّيْطَانُ فىِ أُمْنِيَّتِهِ فَيَنسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِى الشَّيْطَانُF؛[١٧١]

ما پيش از تو هيچ رسول و پيامبري را نفرستاديم، جز اين‌كه هرگاه چيزي تلاوت مي‌کرد، شيطان در تلاوتش القاي شبهه مي‌نمود. پس خدا آن‌چه را شيطان القا مي‌کرد محو گردانيد.

برخي مفسران، شبهه‌افکني را يکي از القائات شيطان برشمرده‌اند.[١٧٢] صحيفه سجّاديّه نيز شيطان را عاملي براي ايجاد شبهه در صحنه فکر و ذهن انسان مي‌داند. شبهات درباره وجود و قدرت خداوند، دين و مذهب مي‌تواند انسان را از مسير هدايت و پيشرفت منحرف کند:

وَ يَنْصِبُ لَنَا بِالشُّبُهَاتِ؛[١٧٣]

و براي ما شبهه‌ها برپا مي‌كند.

[١٦٨]. بقره، ٢٦٨.

[١٦٩]. نک: شرحي بر دعاهاي صحيفه سجّاديّه، شهود و شناخت، دعاي ١٧، بند ٢.

[١٧٠]. شبهه به معناي پوشيده و مشتبه شدن مسير است (نک: مجمع البحرين، ج٦، ص٣٥٠).

[١٧١]. حج: ٥٢.

[١٧٢]. نک: التحرير و التنوير، ج١٧، ص٢١٦.

[١٧٣]. صحيفه سجّاديّه، دعاي ٢٥، ص١٢٢.