علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٧٥

يابد و مرتکب معصيت شود. توليد شجاعت کاذب از جانب شيطان باعث ورود انسان به معصيت و پسرفت در مسير طاعت و معنويت است.

٣. فريب‌کاري

نيرنگ در جهت ارتکاب معصيت، يکي از اعمال شيطان در عرصه معنويت به شمار مي‌رود. او مي‌کوشد با فريب‌کاري و خدعه، بندگان را از مسير پيش‌روي به‌سوي خداوند بازدارد. خداوند شيطان را امر کننده به بدي‌ها معرفي فرموده است:

Gإِنَّمَا يَأْمُرُكُم بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشَاءِ وَ أَن تَقُولُواْ عَلىَ اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونF؛[٢٢٦]

او شما را فقط به بدي‌ها و كار زشت فرمان مي‌دهد و آن‌چه را نمي‌دانيد، به خدا
نسبت دهيد.

صحيفه سجّاديّه همانند قرآن به اين مطلب اشاره کرده و علّت معصيت را خدعه شيطان دانسته است و نيرنگش را باعث ترک اوامر و انجام نواهي برمي‌شمرد:

فَلَوْ لَا أَنَّ الشَّيْطَانَ يَخْتَدِعُهُمْ عَنْ طَاعَتِكَ مَا عَصَاكَ‌ عَاصٍ؛[٢٢٧]

اگر شيطان ايشان را از طاعتت نفريبد، هيچ عصيانگري تو را معصيت نكند.

بنابراين کسي که صيد فريب شيطان نگردد، به عرصه معصيت نيز وارد نمي‌شود و از بدي‌ها مصون مي‌ماند. اين سخن امام٧ اشاره‌اي به هواي نفس ندارد. پيش‌تر گذشت که يکي از موانع شيطان در عرصه معنويت، ياري هواي نفس است. انسان با قدرت هواي نفس، به‌سوي گناه سوق پيدا مي‌کند و با فريب‌کاري شيطان دچار عصيان و تجري مي‌گردد. اين عصيان، باعث دوري انسان از مسير پيشرفت در عرصه معنويت خواهد شد.

عرصه پيشرفت، از ديگر حوزه‌هاي فعاليت شيطان است. امام سجّاد٧ در صحيفه سجّاديّه تلاش‌هاي شيطان براي انحراف انسان در اين عرصه را ذکر کرده است. وسوسه، ياري هواي نفس و فريب‌کاري، از جمله مواردي هستند که منطبق با قرآن مجيد، در صحيفه سجّاديّه ذکر شده‌اند.

نتيجه

شيطان‌شناسي موضوعي است که قرآن کريم و صحيفه سجّاديّه به آن اهميت داده‌اند.

[٢٢٦]. بقره، ١٦٩؛ همچنين نک: بقره، ١٦٨؛ انعام، ١٢١؛ نور، ٢١.

[٢٢٧]. صحيفه سجّاديّه، دعاي ٣٧، ص١٦٣.