علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٧٤
فردي که از ياد خدا رويگرداند، شيطان همواره همنشين او خواهد بود. اين همنشيني باعث دوري انسان از مسير پيشرفت در معنويات خواهد شد.
وَ مَن يَعْشُ عَن ذِكْرِ الرَّحْمَنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطَانًا فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ؛[٢٢١]
و هركس از ياد خدا رويگردان شود، شيطان را به سراغ او ميفرستيم. پس همواره قرين اوست!
امام زينالعابدين٧ نيز ابليس را ياري کننده هواي نفس و دشمن خداوند توصيف فرموده است:
وَ أَعَانَهُ عَلَي ذَلِكَ عَدُوُّكَ وَ عَدُوُّه؛[٢٢٢]
دشمن تو و دشمن او (شيطان) و [هواي نفس] وي را در اين زمينه (گناه) كمک داد.
در کلام امام٧ پيروي از هواي نفس، علّت مخالفت با دستورات خداوند و انجام منهيات اوست. از اينرو تنها دعوت شيطان علّت انجام معاصي نيست و ابتدا ميل به آن از جانب بنده ايجاد ميشود و در مرحله بعد، شيطان او را وسوسه ميکند.[٢٢٣] با فريب شيطان، انسان از خداوند دورتر ميشود و غفلت او از مسير رشد و پيشرفت، افزون ميگردد.
در اين فراز، کلمه «عدو» به کار رفته و به شيطان، تصريح نشده است؛ اما از کلام بزرگان و شارحان صحيفه سجّاديّه چنين برميآيد که منظور، شيطان است.[٢٢٤]
از جمله مصاديق ياري هواي نفس بر انجام معصيت، بيباک کردن فرد بر انجام گناه است. شيطان با فريب انسان بهسوي گناه، آنها را بر انجام معصيت، بيپروا ميکند.
إِنْ هَمَمْنَا بِفَاحِشَةٍ شَجَّعَنَا عَلَيْهَا؛[٢٢٥]
چو به كار زشت همت كنيم، ما را به آن دلير ميکند.
امام سجّاد٧ در اين فراز، تشجيع شيطان را پس از ميل فرد بهسوي گناه ميداند. در ابتدا انسان، مغلوب فريب شيطان يا شهوات نفساني ميشود و قصد معصيت ميکند و شيطان نيز او را بيباک ميسازد. گاه اندک جرقهاي لازم است که انسان بهطرف گناه ميل
[٢٢١]. زخرف، ٣٦؛ همچنين نک: آل عمران، ١٥٥.
[٢٢٢]. صحيفه سجّاديّه، دعاي ٤٧، ص٢٢١.
[٢٢٣]. نک: نجواي عارفانه، دعاي ٤٧، بند ٦٩.
[٢٢٤]. نک: صحيفه سجّاديّه، ترجمه آيتي، ص٣٢٧؛ صحيفه سجّاديه، ترجمه و شرح فيض الإسلام، ص٣٤٢؛ رياض السالکين، ج٧، ص١٥.
[٢٢٥]. صحيفه سجّاديّه، دعاي ٢٥، ص١٢٢.