علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٦٩

عنان حيله و تزوير را از من بازگردانيد و با كلمه كفر با من روبه‌رو شد.

شيطان، در حالي به انسان‌ خطاب کرده و او را سرزنش مي‌کند که بنده مشمول خشم الهي باشد و شرمنده از خداي خويش‌ است. شيطان با هدف متوقف کردن فرد و راکد ساختن زندگي انسان به ملامت او مي‌پردازد که از غفران الهي و توبه غافل يا نااميد شوند.

دوم. برائت از گناه

در مرحله دوم، شيطان علاوه بر سرزنش گناه، از انسان و معصيت او اظهار برائت کرده است، تا جايي‌که خود را خداترس و بيمناک نسبت به خشم خدا معرفي مي‌کند:

G كَمَثَلِ الشَّيْطَانِ إِذْ قَالَ لِلْانسَانِ اكْفُرْ فَلَمَّا كَفَرَ قَالَ إِنىّ‌ِ بَرِى‌ءٌ مِّنكَ إِنِّى‌ِ أَخَافُ اللَّهَ
رَبَّ الْعَلَمِينF؛[٢٠٧]

كار آن‌ها همچون شيطان است كه به انسان گفت: كافر شو [تا مشكلاتت را حل كنم!]، امّا هنگامي كه كافر شد گفت: من از تو بيزارم؛ من از خداوندي كه پروردگار عالميان است بيم دارم!

امام سجاد٧ نيز با اشاره به بيزاري جستن شيطان از انسان پس از ملامت
وي مي‌فرمايد:

تَوَلَّي الْبَرَاءَةَ مِنِّي؛[٢٠٨]

از من بيزاري جست.

اين دشمن انسان که تاکنون به دنبال جذب فرد به‌سوي گناه و فريب او بوده با رسيدن به هدفش، زبان به سرزنش مي‌گشايد و از انسان خطاکار بيزاري مي‌جويد. او خود را بي‌تقصير مي‌داند و خودِ انسان را مقصر اعمالش جلوه مي‌دهد. او به انسان تلقين مي‌کند که خلقتش با گناه سرشته شده است و اثري از جانب شيطان در اين عمل بد وجود ندارد.

نتيجه اين سرزنش و برائت از انسان، ترغيبي جديد به گناه و نااميدي از خداوند و زندگي است. نااميدي مي‌تواند در عرصه زندگي جلوي پيشرفت انسان را بگيرد و باعث رکود و ناموفقي شود. فرد نااميد به دنبال زندگي فلاکت‌بار خود مي‌رود و هيچ‌گاه به خود جرئت بازگشت دوباره به مسير صحيح را نمي‌دهد.

[٢٠٧]. حشر، ١٦؛ همچنين نک: ابراهيم، ٤٢؛ انفال، ٤٨؛ ابراهيم، ٢٢.

[٢٠٨]. صحيفه سجّاديّه، دعاي ٣٢، ص١٤٨.