علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٥٢

وجود چنين فرقه‌هايي يافت نمي‌شود و ادعاهاي مطرح شده در متون پس از قرن ششم نيز بدون مستند و مدرک‌اند و به منابع متقدم ارجاع نمي‌دهند.

د) گونه‌شناسي روايات

رواياتِ گزارش شده از مؤمن الطاق، در گونه‌هاي مختلف علمي است. او به‌جز مناظرات، راويِ حدود هفتاد روايت در کتب اربعه است که در گونه‌هاي روايات فقهي، تفسيري، کلامي و اخلاقي هستند. در روايات فقهي ابحاثي همچون طهارت، صلات، خمس، نکاح، صوم، زکات، اجاره، جهاد، حج و ارث به چشم مي‌خورد؛ موضوعاتي مانند حب و بغض خداوند، پيامبران پيشين، فرق بين رسول و نبي، قرآن، امامت، ايمان و کفر، شيطان، معاد، شيعيان، شفاعت، سؤال از عالم و... نيز از محورهاي مهم روايات تفسيري و کلامي محمد بن علي بن نعمان است.[١٦٢] افزون بر آن‌که در متون تاريخي، مستنداتي دالّ بر انحرافات فکري و عقيدتي مؤمن الطاق يافت نشده است، بررسي روايات منقول از وي نشان مي‌دهد که در روايات او نيز هيچ رد پايي از اتهامات و سخناني که برخي از اهل‌سنّت به او نسبت داده‌اند وجود ندارد.

نتيجه

محمد بن علي بن نعمان معروف به مؤمن الطاق، از راويان جليل القدر و ثقه شيعه به شمار مي‌رود. او در فن مناظره، صاحب دانشي عميق و برخوردار از قدرت و تبحّر بود. وي از اصحاب امام باقر و امام صادق٨ بود و از اين دو امام همام، روايات نقل کرده است. بنابر يک گزارش، او در اواخر عمر، توفيق درک زمان امام کاظم٧ را نيز داشت. به دليل مهارت در کار صرافي و تشخيص طلاي مرغوب از نامرغوب و همچنين قدرت علمي در بحث با دشمنان اهل‌بيت:، به او لقب شيطان الطاق داده شد. بر اساس قرائن موجود، اين لقب از سوي دشمنان به وي داده شده است که شخصيت ديني و علمي‌اش تحت الشعاع قرار گيرد. در مقابل، شيعيان او را «مؤمن الطاق» ناميدند. در منابع روايي معتبر شيعه، روايات و مناظرات او گزارش شده است.

[١٦٢]. جامع الرواة و ازاحة الاشتباهات، ج٢، ص١٥٨.