علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٥٠

مناظره با ابي‌خدره،[١٥٣] ضحاک شاري،[١٥٤] ابن ابي العوجاء[١٥٥] و برخي رؤساي عامه[١٥٦] از ديگر مناظرات گزارش شده از مؤمن الطاق به شمار مي‌رود. کثرت مناظرات گزارش شده وي در متون تاريخ و حديث، خود نشان از توان بالاي جدل و بحث در اوست.

فرقه شيطانيّه

در برخي کتب تاريخ و ملل و نحل، نام فرقه‌هايي به چشم مي‌خورد که به برخي از بزرگان شيعه نسبت داده شده است، ولي مستند و شواهدي پذيرفتني که ثابت کند اين فرق، برساخته يا حتي مربوط به آن‌هاست وجود ندارد. از جمله آن فرقه‌ها، فرقه شيطانيّه است که به محمّد بن نعمان مؤمن الطّاق (شيطان الطّاق) نسبت داده‌اند.

مرزوي (م٥٦٢ق) _ از تاريخ‌نگاران اهل‌سنّت _ در کتاب الانساب، فرقة شيطانيّه را به مؤمن الطاق و تعدادي از غلات شيعه نسبت داده و مي‌گويد که آن‌ها به شيطانيّه معروف شده‌اند. در ادامه برخي مسائل را از عقايد آن‌ها برمي‌شمرد که در ظاهر درست نيست.[١٥٧]

ابوالمظفر اسفرايني (م٤٧١ق) فرقه شيطانيّه را به پيروان محمّد بن علي بن نعمان الرافضي نسبت مي‌دهد و مي‌گويد: «او کسي است که به او لقب شيطان الطاق داده‌اند و او درباره امامت، مذهبي قطعي دارد». سپس مي‌گويد: «آن‌ها معتقدند خداوند پيش از به وجود آمدن شر، از وجود آن آگاه نبوده است». وي اين عقيده را نيز به هشام بن حکم نسبت داده و مي‌گويد: «اين دو نفر در بسياري از بدعت‌ها هم‌عقيده‌اند». در ادامه از چند فرقه ديگر همچون زيديه و کيسانيه نام مي‌برد و همگي را جزو فرق اماميّه مي‌شمرد.[١٥٨]

محمّد بن عبدالکريم شهرستاني نيز شيطانيه را به مؤمن الطاق منتسب کرده است.[١٥٩]

نويسنده کتاب فرهنگ فرق اسلامي، از فرقه‌اي به نام «نعمانيّه» نام مي‌برد و آن را به ابوجعفر محمد بن نعمان احول _ معروف به مؤمن الطاق _ نسبت مي‌دهد. از ظاهر عبارت وي چنين برمي‌آيد که نعمانيه همان شيطانيه است. او از اشعري نقل مي‌کند:

[١٥٣]. الاحتجاج، ج٢، ص١٤٣؛ شرح الاخبار، ج٢، ص٢٢٧.

[١٥٤]. اختيار معرفة الرجال، ص١٨٧.

[١٥٥]. همان، ص١٩٠.

[١٥٦]. القواعد و الفوائد، ج٢، ص١٠٠.

[١٥٧]. الانساب، ج٣، ص٥٠١.

[١٥٨]. التبصير في الدين، ص٣٥.

[١٥٩]. الملل و النحل، ج١، ص١٨٦.