علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٩

نجاشي کتاب‌هاي ديگري نيز به او نسبت مي‌دهد که برخي از آن‌ها عبارت‌اند از کتاب مناظرات مع ابوحنيفة و المرجئه،[١٤٦] کتاب مناظرات با خوارج و کتاب الاحتجاج في امامة اميرالمؤمنين٧.[١٤٧]

ج) زندگي اجتماعي و سياسي

مؤمن الطاق، دانشمندي بود که به کسب علم از محضر ائمه: و نگارش کتب و تأليفات علمي اکتفا نکرد. او به پشتوانه قدرت علمي و نيز به مدد برخورداري از نبوغ و مهارت در مناظره و بحث، علم خويش را به ميان جامعه آورد تا ديگران را نيز با معارف اهل‌بيت آشنا سازد و به نيازهاي علمي و اعتقادي‌شان پاسخ گويد. او در اين مسير، هم به پرسش‌هاي عموم مردم پاسخ مي‌داد[١٤٨] و هم با مناظره و بحث با مشاهيري از مخالفان مکتب اهل‌بيت: آشکارا به مصاف تفکرات سياسي و اعتقادي غيرشيعي مي‌رفت. او در فن مناظره و جدل، به قدرتي شگرف معروف شده بود و همه به قدرت فکريِ و مهارتش در استدلال آگاهي داشتند. تاريخ‌نگاران نيز به حاضرجوابي و برتري او در مناظره‌ها اعتراف کرده‌اند. از جمله مناظرات او، گفت‌وگويي که با مردي شامي است در حضور امام صادق٧ انجام داده است.

حضرت در پايان آن مناظره به محمد بن نعمان فرمود:

بسيار با قياس و ملاحظه امور مشابه و نيز با لطايف الحيل مى‌خواهى بر خصم غالب آيى و باطل او را به باطل مى‌شكنى، الّا آن‌كه باطل تو نمايان‌تر است.[١٤٩]

از ديگر مناظرات او، مناظره با زيد بن علي بن حسين٧ است. اين مناظره به دو صورت گزارش شده که صورت اول را کشّي نقل کرده[١٥٠] و ديگري در الکافي نقل شده است.[١٥١] محمد بن نعمان با ابوحنيفه مناظرات بسياري داشته است که برخي از آن‌ها گزارش شده‌اند.[١٥٢]

[١٤٦]. بحوث في الملل و النحل، ج٧، ص٤٥.

[١٤٧]. رجال النجاشي، ص٣٢٥.

[١٤٨]. نک: اختيار معرفة الرجال، ص١٨٥.

[١٤٩]. الکافي، ج١، ص١٧١، ح٤؛ الارشاد، ج٢، ص١٩٤؛ الاحتجاج، ج٢، ص٣٦٤؛ کشف الغمه، ج٢، ص١٧٣.

[١٥٠]. اختيار معرفة الرجال، ص١٨٦.

[١٥١]. الکافي، ج١، ص١٧٤؛ الاحتجاج، ج٢، ص٣٧٦.

[١٥٢]. الکافي، ج٥، ص٤٥٠؛ الاختصاص، ص١٠٩؛ الاحتجاج، ج٢، ص١٤٨؛ اختيار معرفة الرجال، ص١٨٥ - ١٩٠؛ اصل الشيعة و اصولها، ص١٤٠؛ تاريخ الاسلام و وفيات المشاهير و الاعلام، ج١١، ص١٨٣.