علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٤٨

مرزباني او را در زمره عالمان و شاعران شيعه نام مي‌برد و مي‌گويد:

ابوجعفر محمّد بن علي بن نعمان معروف به طاق است؛ چون در بازار طاق المحامل کوفه صرّافي داشت. او در سخن فصيح و بليغ بود و از مناظره و جدل درباره امامت سررشته داشت. وي حاضر جواب بود و چندين مناظره کوتاه و بلند از او نقل شده که طرف مقابلش را شکست داده است.[١٤١]

همچنين اشعاري نيز به او منسوب شده است.[١٤٢]

ابن‌نديم در شرح حال او مي‌گويد:

ابو جعفر محمّد بن نعمان احول در طاق المحامل کوفه دکّاني داشت. عامّه از او با لقب شيطان طاق و خاصّه (شيعيان) با مؤمن طاق ياد مي‌کنند و برخي از يارانش او را شاه طاق مي‌نامند. وي از اصحاب اباعبدالله جعفر بن محمّد صادق٧ است. با زيد بن علي بن الحسين نيز ملاقات کرده و با او درباره امامت صادق٧ مناظره داشته است و علي بن حسين٧ را نيز زيارت کرده است. به او شيطان طاق مي‌گفتند؛ زيرا وقتي صرّافي مي‌کرد، با گروهي بر سر سکّه‌اي تقلّبي بحث کرد و با دليل آن‌ها را راضي کرد که سکّه تقلّبي است و گفت: من شيطان طاق هستم؛ يعني دکّان من در طاق المحامل است. از آن پس، اين لقب بر او ماند. او اعتقاد صحيحي داشت و اهل هدايت بود. وي در سخن‌ورزي و حاضرجوابي پرتوان و حاذق بود.[١٤٣]

٥. تأليفات

شيخ طوسي چند کتاب به مؤمن الطاق نسبت مي‌دهد. کتاب الإمامه، کتاب المعرفه، کتاب الرّد علي المعتزلة في امامة المفضول، کتاب في امر طلحه و زبير و عائشه، کتاب اثبات الوصيّه و کتاب افعل لاتفعل.[١٤٤]

نجاشي درباره کتاب «کتاب افعل لاتفعل» مي‌گويد:

من اين کتاب را نزد احمد بن الحسين بن عبيد الله ديدم و کتاب بزرگ و خوبي بود. در آن به برخي از تباين‌ها در اقوال صحابه اشاره کرده است؛ ولي برخي از متأخران در آن احاديث فاسدي داخل کرده‌اند.[١٤٥]

[١٤١]. نک: امام صادق٧ و مذاهب اهل‌سنّت، ج٣.

[١٤٢]. نک: من اعلام الاماميه؛ مؤمن الطاق.

[١٤٣]. الفهرست لابن نديم، تکمله، ص٨.

[١٤٤]. فهرست کتب الشيعة و اصولهم، ص٣٨٨.

[١٤٥]. رجال النجاشي، ص٣٢٥.