علوم و معارف قرآن و حدیث - علوم و معارف قرآن و حدیث - الصفحة ٣٤

از تفکر در شبهات وارد شده در اختيار بندگان و فروع مسئله جبر، اختيار و قضا و قدر، دليل نهي معصوم از تفکر در اين باره فهميده مي‫شود؛ چه اين‌که کم هستند افرادي که در اين مسائل دقت مي‌کنند و گمراه نمي‫شوند.[٧٧]

از بين رفتن دين، سست شدن اعتقادات، رسوخ شبهات اعتقادي، مجسمه شدن و ... از پيامدهاي تفکر و دقت در موضوعات حساس و عميق است که مي‫تواند براي افرادي که توانايي درک و فهم اين مسائل را ندارند به بار آيد و امامان: با توجه به اين موضوع، افرادي را از ورود به اين مباحث منع کرده و به پرسش‫هاي آنان پاسخ نگفته‫اند.

راه دست‫يابي به اين مسئله، تعارض دو دسته روايات، در کنار دقت در نوع موضوع است؛ چنان‌که شيخ مفيد در جمع تعارض ميان روايات ناهي از تفکر در اين موضوعات و دسته ديگر مي‫نويسد:

در اين روايات احتمال مي‫رود که نهي اختصاص به قومي خاص داشته باشد؛ افرادي که ورود به اين موضوعات موجب فساد و گمراهي در دين آنان مي‫شود و عبادت
آنان را اصلاح نمي‫کند، مگر سکوت و ترک بحث در ارتباط با اين مسائل، نه اين‌که نهي عمومي باشد؛ زيرا گاهي افرادي به مطالبي هدايت مي‫شوند که موجب گمراهي ديگران است و افرادي به مطالبي گمراه مي‫شوند که موجب هدايت ديگران است. به همين دليل، امامان معصوم: شيعيان خود را بر حسب آن‌چه صلاح مي‫ديدند راهنمايي مي‫کردند.[٧٨]

بر اساس اين بيان شيخ مفيد، نهي در اين مسائل عمومي نيست؛ بلکه به علت حساسيت موضوع و با توجه به رواياتي که ورود به اين بحث را اجازه مي‫دهد، مي‫توان قضيه خارجيه بودن روايات مانعه را نتيجه گرفت.

همانند اين برخورد و جمع بين روايات در مجموعه احاديثي که امر به سکوت و قيام نکردن عليه حکومت طاغوت شده است، مطرح مي‌شود.[٧٩] بنا بر نقل الکافي، امام صادق٧ به سدير دستور مي‫دهد تا زماني که سفياني خروج نکرده، خانه‌نشيني اختيار کند.[٨٠] حساسيت موضوع در اين‌جا روشن است؛ خروج و قيام عليه حکومت وقت از جمله

[٧٧].‌ بحار الانوار، ج٥، ص١٠١، ذيل ح٢٤.

[٧٨].‌ تصحيح إعتقادات الإمامية، ص٥٧.

[٧٩]. ‌نک: دراسات في ولاية الفقيه، ج١، ص٢٢٩، ٢٥٢؛ المرجعية و القياده، ص١١٨.

[٨٠]. ‌نک: الکافي، ج٨، ص٢٦٤، ح٣٨٣.