ابو اسحاق ابراهیم بن محمد بن سعید کوفی (م٢٨٣ق) از زیدیانی بود که به امامیه پیوست. پس از نگارش کتاب المعرفة _ که در آن مناقب و مثالب را ذکر کرده بود _ کوفیان از او خواستند این موارد را نقل نکند و او به اصفهان _ که از بقیه جاها از تشیع دورتر بود _ رفت و آنجا کتابش را منتشر کرد. برخی از قمی‌ها مانند احمد بن محمد بن خالد برقی از او خواستند که به قم برود، ولی قبول نکرد. او کتاب‌های تاریخی متعددی در باره تاریخ پیامبر و حوادث پس از ایشان، تاریخ خلفا، جنگ‌های امیرمؤمنان٧ و مقتل امامان، اخبار مربوط به قیام‌های شیعیان علیه خلفا و کتاب‌هایی در باره امامت و برخی کتب فقهی و حدیثی دیگر دارد.[٢] بخش قابل توجهی از کتاب المعرفة در تقریب المعارف ابوالصلاح حلبی ذکر شده است.[٣]

شیخ کلینی با دو واسطه روایاتی را از وی نقل می‌کند؛ از جمله روایات مربوط به نحوه شیر خوردن پیامبر اکرم٦ در کودکی،[٤] اعطای شرایع انبیای قبلی به پیامبر اکرم٦[٥] و برخی قضاوت‌های حضرت علی٧.[٦] احمد بن محمد بن خالد برقی روایاتی را از او نقل می‌کند و این نشان می‌دهد که وی را باید در زمره استادان برقی برشمرد.[٧]

در مجموع، روایات ثقفی در الکافی اندک است. شاید یکی از دلایل آن زندگی و وفات ثقفی در اصفهان و دوری او از مهم‌ترین مراکز نشر و فراگیری حدیث شیعه در آن دوره یعنی قم، بغداد و کوفه باشد.

١١. کتاب اخبار السید اثر اسحاق بن محمد نخعی

در باره ابو یعقوب احمر، اسحاق بن محمد نخعی عباراتی مانند: معدن التخلیط، فاسد المذهب، کذاب فی الروایه، وضاع للحدیث، لا یلتفت الی ما رواه و لا یرتفع بحدیثه

[١]. همان، ج١، ص٤٦٦_ ٤٦٧.

[٢]. رجال النجاشی، ص ١٦_ ١٨.

[٣]. «موارد پژوهی و بازسازی متون مفقوده»، ص٢٤٧؛ تقریب المعارف، ص٥١.

[٤]. الکافی، ج ١، ص٤٤٨.

[٥]. همان، ج ٢، ص١٧.

[٦]. همان، ج٧، ص٢٦٢ و ٤٢٨.

[٧]. همان، ج٢، ص١٧، ١١٩، ١٤٤؛ ج٥، ص٧١؛ ج٦، ص٥٣٢.