علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٩٧ - جايگاه امام صادق
این از كجا برای تو [آمده است؟ او در پاسخ می] گفت: این از جانب خداست، كه خدا به هر كس بخواهد، بیشمار روزی میدهد.[١]
در این روایت مضمون آیه بر ماجرای فاطمه٣ و نازل شدن غذای الهی بر ایشان، تطبیق شده است. این گونه تطبیقها نیازمند توانایی علمی ویژهای است که در وجود ائمه: دیده میشود.
تحلیل روایات تفسیری
روایات تابعان معاصر امام در سه گونۀ بیان معنای واژگان، تبیین معنای ظاهری آیات و فضای نزول آیات، به ترتیب بیشترین حجم روایات تفسیری و روایات مخصّص آیات عام، مبیّن آیات مجمل و مقیّد آیات مطلق کمترین حجم روایات آنان را به خود اختصاص داده است. در گونههایی مانند اخبار از آینده، تأویل و بیان معنای باطنی، تمثیل و جری و تطبیق هیچ گونه روایتی از تابعان مشاهده نمیشود. بنا بر این، بیشتر روایات تابعان دارای رویکرد نقلی است؛ یعنی بیشتر مبتنی بر نقل است و مبیّن علم ویژه و انحصاری برای فهم مراتب قرآن در خود آنان نیست.
روایات تفسیری امام در بخش اول، گر چه ممکن است در تعداد و گونههای تفسیری با روایات تابعان شباهت داشته باشد، اما زیبایی و دقت بیان امام نظیری ندارد. در بخش دوم هم آمار روایات امام و هم عمق و کمال بیان ایشان در شرح معارف و احکام الهی، حضور کم رنگ تابعان را در این حوزه به خوبی نشان میدهد و در بخش سوم، گونههای تفسیری خاصی است که مراتب و سطوح بالاتر تفسیر را نشان میدهد. این گونهها در انحصار روایات امام بوده و حکایتگر علم ویژۀ ایشان برای تبیین مراد الهی است. این علم ویژه، همان چیزی است که امام صادق٧ میفرماید:
گر چه اشارۀ قرآن را خواص درک میکنند و لطایف قرآن را اولیا، امّا علم حقایق، مخصوص انبیا و کسانی است که در اتصال به علم پیامبر٦ هستند.
ضمیمه نمودن این روایات به سایر روایاتی که در صدد بیان مقام علمی اهل بیت: است یا بیانگر مقام و موقعیت خاص آنان از طریق انطباق مفهوم برخی ازآیات قرآن بر ایشان است، میتواند علم ویژه ائمه: و جایگاه انحصاری ایشان در تفسیر کامل قرآن را
[١]. همان؛ تفسیر العیاشی، ص١٧١ و ١٧٢.