علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٦١ - از خداانگاری امامان تا خداباوری نظاممند؛ بررسی سندی و محتوايی حدیث
امام رضا٧ از صدور حدیث پرداخته خواهد شد.
٢-٢-١. اهداف سلبی حضرت از صدور حدیث
به نظر نگارنده میتوان بر اساس اختلاف در معنای واژه «عبید» و تأملی در شرایط اجتماعی و سیاسی دوران امام رضا٧، هدف حضرت را از بیان حدیث مورد بحث مقابله با دو رویکرد «نگرش خداانگارانه به امامان:» و «نگرش تحقیرگرایانه» دانست که به بررسی هر یک پرداخته خواهد شد.
٢-٢-١-١. نگرش خداانگارانه به امامان:
در روایت یاد شده، حضرت درصدد اصلاح نگاهی انحرافی بوده و چنانچه در این حدیث، واژۀ «عبید» به معنای بندگان باشد و رابطۀ امام و مردم به عنوان رابطۀ معبود و عبد در نظر گرفته شود، همان عقیدۀ خداانگاری ائمه: خواهد بود. با این نگرش، منظور از غلو در این نوشتار، همان غلو در مرتبه الوهیت و خداوندی است که در بیان برخی از محققان از آن به «غلو در ذات» تعبیر شده است.[١]
از جمله فعالیتهای معارضان اهل بیت: دست بردن در احادیث ایشان برای سوء استفاده بوده است؛ به عنوان نمونه، یکی از اصحاب امام رضا٧ احادیثی را از اصحاب امام صادق٧ کتابت کرد و آنها را بر امام رضا٧ عرضه نمود، اما امام رضا٧ انتساب بسیاری از آن احادیث را به امام صادق٧ رد نموده و فرمود:
ان أبا الخطاب كذب علی أبی عبد الله٧ لعن الله ابا الخطاب، و كذلك اصحاب ابی الخطاب یدسون هذه الأحادیث الی یومنا هذا فی كتب اصحاب ابی عبد الله٧، فلا تقبلوا علینا خلاف القرآن، فانا ان تحدثنا، حدثنا بموافقة القرآن و موافقة السنة؛[٢]
ابو الخطاب بر حضرت صادق٧ دروغ بست. خدا ابوالخطاب را لعنت کند، شاگردان ابوالخطاب این احادیث را در کتب شاگردان حضرت صادق٧ وارد نمودند. پس حدیثی را که بر خلاف قرآن است، از ما نپذیرید و ما نیز بر اساس مواقفت و مطابقت با قرآن و سنت سخن میگوییم.
امام رضا٧ در حدیث دیگری به تلاش سازمان یافته مخالفان اهل بیت:
اشاره فرمود:
[١]. غالیان کاوشی در جریانها و برآیندها تا پایان سده سوم، ص٣٤- ٣٦.
[٢]. رجال الکشی، ص٢٢٤.