كنیز می‌خری و زنان را به همسری می‌گیری (در حالی كه می‌دانی) این اموال را خداوند به آنان اختصاص داده، و به وسیله آن مجاهدین، بلاد اسلام را نگهداری و حفظ می‌نماید؟ از خدا بترس و اموال این‌ها را به سویشان بازگردان كه اگر این كار را نكنی و خداوند به من امكان دهد وظیفه‌ام را در برابر خدا در باره تو انجام خواهم داد، و با این شمشیرم _ كه هیچ‌كس را با آن نزدم، مگر این كه داخل دوزخ شد _ بر تو خواهم زد.

خطاب به مصقله بن هبیره شیبانی _ که گزارشی مبنی بر خطای او دریافت کرده _ سوگند برمی آورد که:

فَوَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ! لَئِنْ كَانَ ذَلِكَ حَقّاً لَتَجِدَنَّ لَكَ عَلَیَّ هَوَاناً، وَ لَتَخِفَّنَّ عِنْدِی مِیزَاناً فَلَا تَسْتَهِنْ بِحَقِّ رَبِّكَ، وَ لَا تُصْلِحْ دُنْیَاكَ بِمَحْقِ دِینِكَ، فَتَكُونَ مِنَ الْأَخْسَرِینَ أَعْمَالًا؛[١]

سوگند به كسی كه دانه را در زیر خاك شكافت و روح انسانی را آفرید! اگر این گزارش درست باشد، تو در نزد من خوار خواهی شد، و ارزش و مقدارت كم خواهد بود، حق پروردگارت را سبك مشمار و دنیایت را با نابودی دینت اصلاح مكن كه از زیانكارترین افراد خواهی بود.

تصمیم عجولانه و خالی از هر گونه تدبیر کمیل زیاد نخعی به دلیل رها کردن محل مأموریتش در برابر حمله پیروان معاویه و حمله وی به شهر قرقیسا را نشانه ناتوانی وی برمی شمرد که موجب منفعت دشمنان شده و امنیت سرزمین مورد سرپرستی‌اش را با خطر مواجه کرده و امیرش را همراهی نکرده است.[٢]

در ضمن نامه توبیخ آمیز به ابوموسی اشعری _ که پیش از نبرد با معاویه از فرمان حضرت مبنی بر بسیج نیروها علیه معاویه سرپیچی می‌کرد _ وی را به کناره‌گیری از مسؤولیتش و واگذاری آن به کارگزاری شایسته می‌خواند و می‌نگارد:

فَاعْقِلْ عَقْلَكَ وَ امْلِكْ أَمْرَكَ وَ خُذْ نَصِیبَكَ وَ حَظَّكَ فَإِنْ كَرِهْتَ فَتَنَحَّ إِلَی غَیْرِ رَحْبٍ وَ لَا فِی نَجَاةٍ فَبِالْحَرِیِّ لَتُكْفَیَنَّ وَ أَنْتَ نَائِمٌ حَتَّی لَا یُقَالَ أَیْنَ فُلَانٌ؛[٣]

پس اندیشه خود را به كار گیر و مالك كار خویش باش و بهره و نصیبت را دریاب و اگر برای تو خوشایند نیست كنار رو، بدون كامیابی و رسیدگی به راه رستگاری اگر تو خواب باشی دیگران وظیفه‌ات را انجام خواهند داد، و آن چنان به دست فراموشی سپرده شوی كه نگویند فلانی كجاست.

ب. عزل یا جا به جایی کارگزاران[٤]

دقّت در گزینش کارکنان و انتصاب مسؤولین، ضمانت اجرایی سازمان را بالا می‌برد؛ زیرا تغییر در رده‌های شغلی، پیکره سازمان را با لطمات جبران ناپذیری

[١]. آیین کشورداری از دیدگاه امام علی٧، ص١٤٨.

[٢]. نهج البلاغه، نامه٥٣.

[٣]. «سیاست از دیدگاه حضرت علی٧»، ص٥٢٠.

[٤]. نهج البلاغه، نامه٥٣.