پژوهشی که پیش رو دارید، با هدف تحلیلِ زبان‌شناختیِ کاربردِ واژۀ فارسی «قهرمانه» در بیانات امام علی٧ صورت گرفته است. هر چند این واژه در زبان‌های عربی، ترکی و کردی به کار رفته، ولی در اصل فارسی بوده است و ریشه آن، به لحاظ قواعد زبان‌شناسانه و تاریخ، به زبان پهلوی برمی‌گردد. همچنین، هر چند این واژه در مصادر رواییِ شیعه و سنّی با معانی گوناگونی به کار رفته، ولی بازه زمانی که این پژوهش در نظر دارد، در واقع تثبیت کاربرد لفظ قهرمانه در بیانات حضرت رسول٦ و حضرت علی٧ در دوران حیات آن دو بزرگوار است. این پژوهش به صورت کتابخانه‌ای بوده و توانسته است که مدعای خود را در کلام امام علی٧ به اثبات برساند.

کلید واژه‌ها: قهرمانه، واژه‌شناسی، امام علی٧، زن.

درآمد

کلمه «قهرمانه» از واژه‌هایی است که در بیانات امیر مؤمنان علی٧ در نهج‌البلاغه به کار رفته است. حضرت در نامه سی و یکم نهج‌البلاغه، ضمن پرهیز دادن افراد از مشورت و اعتماد به زنان و ضرورت پوشیده بودن آنان می‌فرماید:

إِنَّ الْمَرْأَةَ رَیْحَانَةٌ وَ لَیْسَتْ بِقَهْرَمَانَةٍ؛[٣]

زیرا زن مانند گل ظریف است، نه پهلوان خشن.[٤]

آنچه در این مقاله مورد نظر است، ریشه‌یابی لغوی و سبک‌شناسی بیانی واژه «قهرمانه» در کلمات امام علی٧ تا پایان دوره حیات نورانی ایشان است. در اینجا سه سؤال اساسی وجود دارد:

اولاً، این واژه ریشه در کدام یک از زبان‌های عربی، فارسی و ترکی دارد؟

[١] عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی (پردیس کرج).

[٢] عضو هیئت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب قم.

[٣]. نهج البلاغه، نامه٤١.

[٤]. همان، نامه٤٣.