ثمره و نتیجۀ وجود عمود نور برای امام٧ به اجمال، مشاهده و توان دیدن اعمال انسان‌هاست. این مطلب با عبارت‌های نزدیك به هم، در تمامی گروه‌های احادیث عمود نور ذكر شده است. در قریب به اتفاق عبارت‌های مزبور، لفظ عمل یا اعمال ذكر شده است. این به وضوح می‌فهماند که خصیصۀ مورد تأکید در بارۀ عمود نور، آگاهی و اطلاع امام٧ از رفتار و کنش و واکنش انسان‌ها و بندگان خداست.

تعابیری مانند: یعرف به الضمیر، یشرف به علی اهل الارض، كل ما احتاج الیه لدلالة اطلع علیه، لایستر عنه منها شیء،[١] توهم مشاهدۀ صرف بدون آگاهی و علمِ از حقیقت اعمال و نیت‌ها را باطل می‌نماید؛ همان گونه كه اختلاف در تعبیر از آگاهی و علم امام با افعالی مثل: یبصر، یری، یشرف، یعرف، ینظر، یعلم،[٢] در صدد است که كیفیت و شیوۀ اطلاع و آگاهی امام٧ را به ورای عمل ظاهری، یعنی قلوب و نیت‌ها نیز سرایت دهد. البته بیشترین فعل به كار رفته در احادیث، لفظ یری است كه مطابق با آیات مشاهدۀ اعمال در قرآن كریم به كار رفته،[٣] و افعال دیگر باید به عنوان بیانی دیگر از یری و تفسیر آن لحاظ شود.

نتیجه

خاستگاه مسأله عمود نور را باید در آیات و روایاتی (از شیعه و سنی) جست و جو نمود که موضوع شهادت و عرضه اعمال در آنها مطرح شده است؛ موضوعی که بازگشت به سنت الهی نسبت به انسان، یعنی مسأله هدایت در برابر ضلالت دارد. پیوند تحقق عمود نور به آگاهیِ هادیانی است که در اوج رتبه پاکی روح، علاوه بر هدایت عام از مقام هدایت‌گری ویژه بهره‌مند هستند. بیان و طرح مسأله عمود نور در روایات از جانبی نشان‌گر منزلت پیشوایان شیعه در نظام هستی و نقش ایشان در تکامل روحی انسان است و از جهتی بیان‌گر توجه فراوان الهی به مسأله هدایت انسان در تمام مراتب و مراحل آن است.

کتابنامه

_ اثبات الوصیة، علی بن حسین مسعودی،‌ قم‌: انصاریان، سوم‌، ١٤٢٦ق/١٣٨٤ش.

_ الإختصاص، محمد بن محمد بن نعمان مفید، قم‌: انتشارات كنگره جهانی شیخ مفید، ١٤١٣ق.

_ الإرشاد، محمد بن محمد بن نعمان مفید، قم‌: انتشارات كنگره جهانی شیخ مفید، ١٤١٣ق.

[١]. ر.ک: «منابع علم امام٧، فصل دوم».

[٢]. مرآة العقول، ج‌ ٤، ص ٢٦٨.

[٣]. شرح اصول الکافی، ج‌٦، ص٣٦٤.