علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٨٣ - روششناسی آرای حدیثی علامه عسکری در بوته سنجش
سخن میگوید.
توجه به ارتباط آیه مورد بحث با آیه قبل وجهی دیگر را نیز محتمل نموده که برخی از مفسران بدان توجه کرده و نوشتهاند که آیه در مقام رهنمودی به مسلمین است که به فرض منع شدن از مساجد مبادا یاد خدا را فراموش کنید؛ چرا که تمامی جهات از آن خداست؛ به هر کجا رو کنید، به خدا رو کردهاید. این مطلب با توجه به آیه ١١٤، یعنی آیه قبل از آیه مزبور تأیید میشود: «و من اظلم ممن منع مساجد الله أن یذکر فیها اسمه و سعی فی خرابها اولئک ما کان لهم أن یدخلوها ألا خائفین...» و دو آیه در سیاقی متصل بوده و این تفسیر، وحدت سیاقی آنها را مخدوش نمیکند.
شیخ طوسی نزول آیه را در اشکال ترشی یهود اقوی دانسته، ولی در مقام تفسیر، به سبب نزول توجه نکرده و آن را در ارتباط با آیه قبل دانسته و نوشته است:
تخریب مساجد نباید مانع ذکر خدا و توجه به او در هیچ حالی شود.[١]
طبرسی نیز همین تفسیر را در مجمع البیان آورده[٢] و در جوامع الجامع نوشته است:
اگر مانع نماز در مسجد الحرام میشوند، خداوند متعال زمین را مسجد قرار داده است؛ در هر مکانی که دوست دارید، به عبادت خدا بپردازید.[٣]
مرحوم شبر نوشته است:
وقتی مانع ورود پیامبر٩ به مکه در سال حدیبیه شدند، بر مسلمین سخت آمد. پس آیه کریمه نازل شد.[٤]
در واقع، احکام مورد اشاره روایات چون صحت نماز نافله در سفر و سوار بر مرکب به هر جهتی یا در حال اضطرار یا در حال دعا و ... از ظاهر آیه استنباط نشده، بلکه از سنت نبوی و علم الهی ائمه اطهار: حاصل شده است.
نویسندگان تفسیر نمونه نوشتهاند:
از آن جا که هیچ آیهای اختصاص به شأن نزول ندارد و مفهوم آن باید به صورت
یک حکم کلی در نظر گرفته شود، هیچ مانعی ندارد که مسائل دیگری از آیه استفاده شود؛ مانند حکم کسانی که به خاطر ابر یا تاریکی شب نمیتوانند سمت قبله را
[١]. تفسیر نمونه، ج٢، ص٢٣٧.
[٢]. همان.
[٣]. اسباب النزول القرآنی، ص١٢٤.
[٤]. تفسیر نمونه، ج٢، ص٢٤٧.