علامه عسکری با تکیه بر مستندات روایی و تاریخی اهل سنت، هدف و انگیزه اصلی مکتب خلفا در جلوگیری از کتابت حدیث را پیشگیری از نشر فضایل و مناقب امیرالمومنین٧ دانسته و گفته است:

ممانعت از نگارش حدیث، تنها به خاطر جلوگیری از نشر فضایل و مناقب امیرالمومنین٧ در میان مسلمانان بود، بویژه در دوره حکومت معاویه که مردم را بر آن داشت تا علی٧ را در بر سر منابر و خطبه‌های جمعه لعن گویند.[١]

گفتنی است دیگر پژوهشگران شیعی نیز این باور را پذیرفته و بدان اذعان داشته‌اند؛[٢] لکن گر چه این مسأله یکی از عوامل بنیادین مخالفت با تدوین حدیث به شمار می‌رود، اما آن گونه که علامه اظهار داشته است، تنهاترین آنها نبوده است؛ همان طور که بعضی از محققان، ضمن آن که ممانعت از نشر فضایل و بیان جایگاه اهل بیت: را به عنوان بخشی از علل منع تدوین حدیث پذیرفته است، از این که آن را تنها عامل منع تدوین و یا مهم‌ترین آن بداند ابا داشته است.[٣]

نقد و وضع حدیث

نقد الحدیث

عمده‌ترین موضوعی که علامه‌ عسکری در مطالعات حدیثی‌اش دنبال می‌کرد، نقد و ارزیابی احادیث بود و این نکته‌ای است که می‌توان با مطالعه آثار ایشان به خوبی دریافت. علامه در معالم المدرستین بیشتر احادیث مکتب خلفا را مورد نقادی قرار می‌داد، هر چند از بررسی احادیث مکتب اهل بیت نیز غفلت نمی‌ورزید. او بر نقد محتوایی احادیث بیش از نقد سندی اهتمام می‌ورزید و از رهگذر مقایسه و تطبیق متون روایی با یکدیگر، احادیث ضعیف را شناسایی می‌كرد.

مبانی علامه عسکری در نقد حدیث

در کتاب معالم المدرستین مبانی و معیارهای متنوّعی اعم از درون متنی و برون متنی، برای نقد روایات ضعیف به کار بسته شده است، لكن ملاک‌های درون متنی به شکل گسترده‌تری به کار گرفته شده است؛ چنان که بررسی روش شناختی معالم المدرستین، مبانی علامه در نقد حدیث را آشكار می‌سازد:

مخالفت با قرآن

عرضۀ حدیث بر قرآن یکی از مهم‌ترین معیارهای نقد روایات است که در کلام اهل بیت: نیز بر آن تأکید شده است.[٤] بنا بر این، چنان چه روایتی، حتی با سند

[١]. ر.ک: رابطة متقابل کتاب و سنت، ص١٣٠.

[٢]. ر.ک: تدریب الراوی، ص٤١.

[٣]. ر.ک: همان، ج٢ ص٤٣.

[٤]. همان.