و به يد قدرت و در قبضه سلطنت اوست، و كس ديگر را در قلوب بندگان بدون اذن قيّومى و اجازه تكوينى او تصرفى نيست و نخواهد بود، خود صاحبان قلب نيز بى‌اذن و تصرف حق تعالى تصرف در قلوب خود ندارند- و بدين معنى اشارة و كناية و صراحة در قرآن و اخبار اهل بيت، عليهم السّلام، اخبار شده است. [١] پس خداى تبارك و تعالى صاحب قلب و متصرف در اوست، و شما كه يك بنده ضعيف عاجز هستيد نمى‌توانيد تصرف در قلوب كنيد بى‌تصرف حق، بلكه اراده او قاهر است بر اراده شما و همه موجودات، پس ريا و سالوس شما اگر براى جلب قلوب عباد است و جانب دلها نگاه داشتن و منزلت و قدر در قلوب پيدا كردن و اشتهار به خوبى يافتن است، اين از تصرف شما بكلى خارج و در تحت تصرف حق است. خداوند قلوب و صاحب دلها به هر كس مى‌خواهد قلوب را متوجه مى‌فرمايد. بلكه ممكن است شما نتيجه به عكس بگيريد. ديديم و شنيديم اشخاص سالوس دور و كه قلوب آنها پاك نبود آخر كار رسوا شدند و آنچه مى‌خواستند نتيجه بگيرند به عكس اتفاق افتاد، چنانچه به همين معنى إشاره فرموده در حديث شريف كافى: عن جرّاح المدائنى، عن أبي عبد اللّه، عليه السّلام، فى قول اللّه عزّ و جلّ: «فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبَّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً و لا يُشْرِكْ بِعبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً.» قال عليه السّلام: الرّجل يعمل شيئا من الثّواب لا يطلب به وجه اللّه، إنّما يطلب تزكية النّاس، يشتهي أن يسمع به النّاس، فهذا الّذي أشرك بعبادة ربّه. ثمّ قال: ما من عبد أسرّ خيرا فذهبت الأيّام أبدا حتّى يظهر اللّه له خيرا، و ما من عبد يسرّ شرّا فذهبت الأيّام أبدا حتّى يظهر اللّه له شرّا [١].

«يعنى راوى، كه جرّاح مدائنى است، از امام صادق، عليه السلام، نقل مى‌كند در تفسير قول خداى، عزّ و جلّ: «پس كسى كه اميدوار ملاقات پروردگار خويش است بايد به جاى آرد كار نيكو، و شريك نكند در عبادت پروردگارش كسى را» كه فرمود امام صادق، عليه السلام: «آن مردى كه عمل مى‌كند چيزى از ثواب را كه خواهش نمى‌كند به آن كار ملاقات خدا را، فقط ملاحظه مى‌كند پاكيزه شمردن مردم او را، ميل دارد مردم بشنوند آنچه كرده، پس اين كسى است كه شريك قرار داده در عبادت پروردگارش.» پس از آن فرمود: «هيچ بنده نيست كه پنهان كند خوبى را، پس بگذرد روزگار بر او هميشه، تا آنكه آشكار كند خدا از براى او نيكويى را، و هيچ بنده نيست كه پنهان مى‌كند شرى را، پس بگذرد روزگار بر او

[١] حق تعالى مى‌فرمايد: وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّه يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَ قَلْبِهِ‌ (و بدانيد كه خدا در ميان شخص و قلب او حايل مى‌گردد (انفال ٢٤) و فَإنَّ القُلُوبَ بَيْنَ اصْبَعينِ مِنْ أصابِع اللَّه، يُقَلّبُها كَيْفَ يَشاءُ ساعَةً كذا وَ ساعَةً كذا وَ أَنَّ الْعَبْدَ رُبَّما وُفِّقَ لِلخَيْرِ» (همانا قلبها در ميان دو انگشت از انگشتان خداوند قرار دارند آنها را هر گونه بخواهد زمانى اين‌چنين و زمانى آن‌چنان مى‌گرداند و بسا كه بنده توفيق كار نيك يابد.) بحار الانوار، (ج ٧٢، ص ٤٨) «كتاب العشرة» باب ٤٠، حديث ٩.

______________________________

[١] اصول كافى، ج ٢، ص ٢٩٤، «كتاب ايمان و كفر»، «باب رياء»، حديث ٤.