پس، از اين‌ها نتيجه حاصل شد كه نفس به خراب بدن و مفارقت از آن فاسد و خراب نشود، بلكه باقى در عالم ديگرى است و فنا براى آن نيست. و اين معاد روحانى است از براى نفوس و ارواح كه قبل از قيامت براى آنها حاصل است، تا آنكه اراده حق تعلق گيرد به عود آنها به ابدان. و ما اكنون در مقام اثبات مطلق معاد هستيم در مقابل منكر مطلق، و از اين مقدمات به وضوح پيوست.

و ببايد دانست كه از براى نفوس صحت و مرض و صلاح و فساد و سعادت و شقاوتى است كه پى بردن به طرق آن و دقايق مصالح و مفاسد آن براى احدى جز ذات مقدس حق ممكن نيست، ناچار در نظام اتمّ، كه احسن نظام است و قبل از اين معلوم شد كه منظّم آن حكيم على الاطلاق است و واقف بر همه امور است، تعليم طرق سعادت و شقاوت و هدايت راه صلاح و فساد و اعلام طرق علاج نفوس ممتنع است اهمال شود، زيرا كه در اهمال آن يا نقص در علم لازم آيد يا نقص در قدرت يا بخل و ظلم بى‌جهت. معلوم شد كه ذات مقدس مبدأ از تمام اين‌ها برى است: او كامل على الاطلاق و مفيض على الاطلاق است. و در اهمال هدايت طرق سعادت و شقاوت خللى عظيم در حكمت وارد آيد و فساد و اختلال بزرگ بر نظام و مملكت آشكار شود. پس، در نظام اتمّ لازم شد كه طريق سعادت و شقاوت و طرق هدايت را اعلام فرمايد. و از اين بيان دو نتيجه واضحه حاصل شد: يكى آنكه شريعت، كه عبارت از نسخه اصلاح امراض نفسانيه است، جز پيش ذات مقدس حق نيست. و ديگر آنكه حق تعالى اعلام آن را ناچار مى‌فرمايد. و معلوم است يك چنين مقصد بزرگ و علم كامل دقيقى كه عقل عقلا از ادراك آن عاجز است و ربط ملك و ملكوت و تأثير صور ملكيه در باطن نفس را احدى نداند، لا بد بايد به طريق وحى و الهام واقع شود، يعنى، بايد به تعليم حق باشد. و واضح است كه تمام افراد بشر قابل اين خلعت نيستند و استعداد اين مقام و انجام اين وظيفه را ندارند، و در هر چند قرن يكى پيدا شود كه لايق يك همچو وظيفه باشد و بتواند يك همچو مقصد بزرگى را انجام دهد. حق تعالى او را مبعوث فرمايد كه طرق سعادت و شقاوت را به بشر بفهماند و مردم را به صلاح خود آگاه نمايد. و اين عبارت از «نبوّت عامه» است.

و چون كلام منتهى شد بدينجا، به طريق استطراد يك مطلبى را بيان مى‌كنيم، كه آن را هم به نظر نويسنده از بديهيات بايد محسوب داشت. و آن اين است كه پس‌