را در دعاهایی که آنها به ما تعلیم دادهاند و خودشان میخواندهاند میبینیم. علی علیه السلام میفرمود: من تنفر دارم از اینکه در بستر بمیرم؛ هزار ضربت شمشیر بر من وارد بشود بهتر است از این که آرام در بستر بمیرم. و ما هم در دعاها و زیاراتی که آنها را زیارت میکنیم یکی از فضائل آنان را که یادآوری میکنیم همین است که آنها از زمره شهدا هستند و شهید از دنیا رفتهاند. جملهای که در آغاز سخنم خواندم از زیارت جامعه کبیره است که میخوانیم:«انْتُمُ الصِّراطُ الْاقْوَمُ وَالسَّبیلُ الْاعْظَمُ وَ شُهَداءُ دارِ الْفَناءِ وَ شُفَعاءُ دارِالْبَقاءِ» شما راستترین راهها و بزرگترین شاهراهها هستید. شما شهیدان این جهان و شفیعان آن جهانید.

در اصطلاح، «شهید» لقب وجود مقدس امام حسین علیه السلام است و ما معمولًا ایشان را به لقب «شهید» میخوانیم: «الحسین الشهید». همانطور که لقب امام صادق را میگوییم «جعفرٌ الصادق» و لقب امام موسی بن جعفر را میگوییم «موسی الکاظم»، لقب سیدالشهداء «الحسین الشهید» است. ولی این بدان معنی نیست که در میان ائمه ما تنها امام حسین است که شهید است. همانطور که اگر موسی بن جعفر را میگوییم «الکاظم» معنایش این نیست که سایر ائمه کاظم نبودهاند [١]، یا اگر به امام رضا میگوییم «الرّضا» معنایش این نیست که دیگران مصداق «الرضا» نیستند، و یا اگر به امام صادق میگوییم: «الصادق» معنایش این نیست که دیگران العیاذباللَّه صادق نیستند، همچنین اگر ما به حضرت سیدالشهداء علیه السلام میگوییم «الشهید»، معنایش این نیست که ائمه دیگر ما شهید نشدهاند.

تأثیر مقتضیات زمان در شکل مبارزه

اینجا این سخن به میان میآید که سایر ائمه چرا شهید شدند؟ آنها که تاریخ نشان نمیدهد که در مقابل دستگاههای جور زمان خودشان قیام کرده و شمشیر کشیده باشند. آنها که ظاهر سیرهشان نشان میدهد که روششان با روش امام حسین متفاوت بوده است. بسیار خوب، امام حسین شهید شد، چرا امام حسن شهید بشود؟ چرا امام سجّاد شهید بشود؟ چرا امام باقر و امام صادق و امام کاظم شهید بشوند؟ و همینطور سایر ائمه.

[١]. «کاظم» یعنی کسی که بر خشم خود مسلّط است.