[١]. مالک بن انس بن مالک بن ابی عامر یکی از امامهای چهارگانه اهل سنت و جماعت است و مذهب معروف «مالکی» منسوب به او است. عصر وی مقارن است با عصر ابوحنیفه. شافعی شاگرد مالک بود و احمدبن حنبل شاگرد شافعی.

مکتب فقهی مالک نقطه مقابل مکتب فقهی ابوحنیفه به شمار میرفت، زیرا مکتب ابوحنیفه بیشتر متکی بر رأی و قیاس بود، برخلاف مکتب فقهی مالک که بیشتر متکی بر سنت و حدیث بود. در عین حال، مطابق نقل ابن خلّکان در وفیات الاعیان (جلد ٣، صفحه ٢٨٦)، مالک در نزدیکی مردن سخت میگریست و از اینکه در برخی موارد به رأی خویش فتوا داده است نگران و وحشتناک بود، میگفت:

«ای کاش به رأی فتوا نداده بودم، و راضیم به جای هر یک از آن فتواها تازیانهای بخورم و از تبعه آن گناهان آزاد باشم.».

از مفاخر مالک این مطلب شمرده شده که معتقد بود بیعت «محمدبن عبد اللَّه محض» که شهید شد صحیح است و بیعت بنی العباس چون مبنی بر زور بوده صحیح نیست. مالک از اظهار این عقیده خویش امتناع نمیکرد و از سطوت بنی العباس پروا نمینمود. همین امر سبب شد که به دستور جعفربن سلیمان عباسی، عموی سفاح و منصور، تازیانه سختی به وی زدند. و اتفاقا همین تازیانه خوردن سبب شد که مالک احترام و شهرت و محبوبیت زیادتری پیدا کند. رجوع شود به وفیات الاعیان، جلد ٣، صفحه ٢٨٥.

مالک چون در مدینه بود به محضر امام صادق زیاد رفت و آمد میکرد و از کسانی بود که از آن حضرت حدیث روایت کردهاند. و مطابق نقل بحار (جلد ١١، صفحه ١٠٩) از کتابهای خصال و علل الشرایع و امالی صدوق، هنگامی که مالک به محضر امام صادق میرفت امام به او محبت میفرمود و گاه به او میفرمود: «من تو را دوست میدارم» و مالک از اینکه مورد تفقد امام قرار میگرفت سخت شاد میگشت. مالک به نقل کتاب الامام الصادق (صفحه ٣) میگفت: «من مدتی به حضور امام صادق آمد و شد داشتم. او را همیشه در حال نماز یا روزه یا تلاوت قرآن میدیدم. فاضلتر از جعفربن محمد در علم و تقوا و عبادت چشمی ندیده و گوشی نشنیده و به قلبی خطور نکرده است.» و هم مالک است که به نقل بحار درباره امام صادق میگوید: «او از بزرگان عبّاد و زهاد بود که از خدا میترسید و بسیار حدیث میدانست. خوش مجلس و خوش معاشرت بود. مجلسش پرفیض بود. نام رسول خدا را که میشنید رنگ صورتش تغییر میکرد.»