تکاملی خودش را طی کند و برسد به مرحلهای که باید چیده شود. مسأله ظهور حضرت حجت بیش از آنکه شباهت داشته باشد به انفجار یک دمل، شباهت دارد به رسیدن یک میوه؛ یعنی اگر ایشان تاکنون ظهور نکردهاند، نه فقط به خاطر این است که گناه کم شده است، بلکه همچنین هنوز دنیا به آن مرحله از قابلیت نرسیده است؛ و لهذا شما در روایات شیعه زیاد میبینید که هر وقت آن اقلیت سیصد و سیزده نفر پیدا شد امام ظهور میکند. هنوز همان اقلیت سیصد و سیزده نفر- یا کمتر یا بیشتر- وجود ندارد، یعنی زمان باید آنقدر جلو برود که از یک نظر هر اندازه فاسد شود، از نظر دیگر آنهایی که میخواهند حکومت را تشکیل بدهند و به تبع و در زیر لوای ایشان زمامدار جهان شوند پدید آیند. هنوز چنین مردان لایقی در دنیا به وجود نیامدهاند. بله «تا پریشان نشود کار به سامان نرسد» اما پریشانی تا پریشانی فرق میکند. همیشه در دنیا پریشانی پیدا میشود، پشت سر پریشانی سامان پیدا میشود، بعد این سامان تبدیل به پریشانی میشود اما پریشانی در یک سطح عالیتر، نه در سطح پایین. بعد آن پریشانی تبدیل به یک سامان میشود، باز در یک سطح عالیتر از سامان اول. بعد آن سامان تبدیل به یک پریشانی میشود، باز پریشانی در یک سطح عالیتر. یعنی این پریشانی بعد از آن سامان، حتی بر خود آن سامان برتری دارد. لهذا میگویند حرکت اجتماع بشر حرکت حلزونی است، یعنی حرکت دَوری ارتفاعی است، در عین اینکه اجتماع بشر دور میزند، در یک سطح افقی دور نمیزند، رو به بالا دور میزند. بله، مرتب سامانها به پریشانیها میگراید اما پریشانیای که در عین اینکه پریشانی است در سطح بالاتر است.

بدون شک امروز دنیای ما یک دنیای پریشان و از هم گسیختهای است، یک دنیایی است که الآن اختیار از دست زمامداران بزرگ درجه اول آن هم بیرون است، اما این یک پریشانی است در سطح جهان، با پریشانی در دِه از زمین تا آسمان فرق میکند، با سامان یک ده هم از زمین تا آسمان فرق میکند، با سامان یک شهر هم از زمین تا آسمان فرق میکند.

بنابراین ما، هم رو به پریشانی میرویم و هم رو به سامان، در آنِ واحد. ما که رو به ظهور حضرت حجت میرویم، در آنِ واحد هم رو به پریشانی میرویم، چون از سامان به پریشانی باید رفت، و هم رو به سامان میرویم، چون پریشانی در سطح بالاتر است. کی در صد سال پیش- تا چه رسد به پانصد سال پیش- این افکاری که