فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٦ - تأثیر نژاد

استاد: فرض این است که تحت هر شرایطی به وجود نمیآید. حرف او این است که مثلًا نژاد آریایی یعنی «نژاد ساخته شده این منطقه» یعنی اگر شما همین نژاد را قبلًا گذاشته بودید در منطقه دیگری، این دیگر این نبود، آن شده بود، و اگر آن را گذاشته بودید اینجا آن نبود، این شده بود؛ نه اینکه مثلًا نژاد آریا نژادی است که اگر در آفریقا هم زندگی کرده بود همین خصلتهای فعلی را داشت. اگر در آنجا زندگی میکرد خصلتهای آفریقاییها را داشت.

- بر مبنای اینکه هر چیزی علتی دارد، هر نظریهای هم علتی دارد.

استاد: ما درباره علت نزدیک و علت مباشر بحث میکنیم. منتها این علتها را که در کنار یکدیگر ذکر میکنیم اگر یکی علت دیگری باشد دیگر دومی عامل مستقلی نیست، یعنی هر دو برمیگردد به یک نظریه. مثلًا نظریه نژاد و نظریه منطقه تقریباً هر دو به یک نظریه بر میگردد و دیگر نمیتوانیم اینها را دو نظریه جدا حساب کنیم؛ چون کسانی هم که میگویند «منطقه» مقصودشان این نیست که اگر گروهی را از یک جا به جای دیگر ببرند- مثل کاری که امثال نادر میکردند، یکدفعه یک کوچ دسته جمعی میدادند- مثلًا مردمی را از عربستان به این منطقه بیاورند، در ظرف یک یا دو سال فوراً خلق و خویشان عوض میشود؛ بسا هست چندین نسل باید بگذرد تا [خلق و خویشان] عوض شود (به شرط اینکه ازدواج نکنند؛ اگر ازدواج کنند زودتر تغییر میکنند) یعنی آب و هوا تأثیر تدریجی روی اقوام میبخشد و چنین نیست که یک تأثیر دفعی داشته باشد.

- راجع به این مسئلهای که فرمودید امکان دارد که تصادفاً در یک ژن تغییراتی ایجاد شود، باید ببینیم که از نظر علم ژنتیک میتواند چنین چیزی باشد یا نمیتواند؟

استاد: البته تصادف که ما میگوییم به همان معنایی است که قبلًا عرض کردیم، یعنی