فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤١ - آیا تاریخ هدف دارد؟
خصوصیت مغز هرگونه باشد جبراً قضاوت آن گونه است و نمیتواند غیر از این باشد، پس مسئله تصحیح خطا و این حرفها همه حرف مفت است.
- میگوید: «کروچه اعلام داشت که «تمام تاریخ تاریخ معاصر است.» و در پاورقی میگوید:
متن کامل گفته معروف فوق بدین شرح است: «مقتضیات عملی که زمینه هر قضاوت تاریخی را تشکیل میدهند به همه تاریخ کیفیت «تاریخ معاصر» میبخشند، چون حوادث هر چقدر هم قدیمی به نظر رسند اشاره تاریخ در حقیقت به حوائج و موقعیتهای کنونی است که حوادث مورد بحث در آن نوسان دارند.» از این اشکال چگونه اینها فرار میکنند؟
استاد: نمیتوانند از این اشکال فرار کنند و لهذا نظریه «اصالت جامعه» به این شکلی که میگویند، حتماً نظریه غلطی است. با اینکه ما به اعتباریت جامعه قائل نیستیم و برای جامعه واقعاً اصالت قائلیم ولی در عین حال شخصیت هم برای فرد قائل هستیم و مسئله فطرت که در اسلام آمده همین است.
- این که هر دو را قبول دارد؛ نمیخواهد بگوید اصالت با جامعه است و فرد هیچکاره است.
استاد: چرا، حرفش همین است.
- آنجا که میگوید مورخ خودش کار میکند بالاخره یک شخصیتی برای او قائل است.
استاد: میگوید «مورخ به عنوان یک پدیده اجتماعی». اینها تصورشان از مورخ یک پدیده اجتماعی است که خودش ساخته اجتماع و صد درصد محکوم و مجبور اجتماع است. نمیگوید مورخ وجود ندارد، [میگوید] مورخ وجود دارد ولی این