مهمى است كه ديگران در بحث اجتماع امر و نهى آمده‌اند گفته‌اند با وجود ملاكات كه مرحوم آخوند خواسته صحت صلات در مجمع را حل كند نمى‌شود حل كرد، چرا؟ براى اينكه مثبت ندارد ملاك. ما از ادله احكام كشف ملاك مى‌خواهيم بكنيم و بعد از آنى كه دليل حكم در مجمع به تعارض منتهى شد امر به صلات، نهى از غصب، اينها تعارض پيدا كردند، تعارض مساوق با تساقط است از كجا مى‌توانيد ملاك را كشف كنيد؟ اينجاست كه بعضى از بزرگان مثل آقا ضياء آمده‌اند ملاك را از باب دلالت التزامى بعد از فرض سقوط دلالت مطابقى و يا بيانات ديگر آمده‌اند خواسته‌اند حل كنند.

پس نتيجه اين مى‌شود كه ثمره اين بحث يك ثمره مخصوص به خود است، يعنى اگر اين تمام شد نماز در مجمع قابل تصحيح است اگر اين تمام نشد نه با ترتّب صحت صلات قابل اثبات است چنانچه بزرگان اشاره كرده‌اند چون تركيب اتحادى است؛ نه با ملاك قابل اثبات است چون كه شما يك مورد پيدا نمى‌كنيد كه دليل بيايد بگويد كه در اين مجمع ملاك هست. ما آن چه داريم احكام داريم، اخبار حاكى از ملاك نداريم و اگر ملاك را يك موردى بخواهيم كشف كنيم از دليل الحكم كشف مى‌كنيم.

استاد نجفى‌

استدلال ايشان استدلال قوى است، اگر ردش مى‌كنيم نه از اين جهت است مثل مرحوم ميرزا وقتى مى‌گويد اين واقعش به‌